สมัตตสูตร

สมัตตสูตร (สังยุตตนิกาย SN 47.27) เป็นพระสูตรสั้นๆ ที่กล่าวถึงการสนทนาระหว่างพระสารีบุตรกับพระอนุรุทธะ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ในกรุงสาวัตถี ซึ่งเป็นเนื้อหาสำคัญที่เน้นย้ำถึงคุณสมบัติของการเป็นผู้พ้นจากความฝึกฝน หรือที่เรียกว่า "ผู้เป็นอเสกขะ" ซึ่งหมายถึงพระอรหันต์ผู้ไม่ต้องศึกษาอีกต่อไป

ในพระสูตรนี้ พระสารีบุตรได้ตั้งคำถามกับพระอนุรุทธะว่า "ท่านผู้มีอายุ บุคคลเป็นผู้เป็นอเสกขะ (ผู้พ้นจากความฝึกฝน) ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ?" พระอนุรุทธะได้ตอบคำถามนี้โดยกล่าวว่า บุคคลย่อมเป็นผู้พ้นจากความฝึกฝนได้ก็เพราะได้เจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการ โดยบริบูรณ์แล้ว

สติปัฏฐาน ๔ ประการที่พระอนุรุทธะกล่าวถึงนั้น ได้แก่ การตั้งสติกำหนดพิจารณาในสิ่งทั้งสี่ ได้แก่:

1. การพิจารณากายในกาย (กายานุปัสสนา) คือ การพิจารณาเห็นกายว่าไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่ใช่ตัวตน

2. การพิจารณาเวทนาในเวทนา (เวทนานุปัสสนา) คือ การพิจารณาเห็นเวทนาว่าไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่ใช่ตัวตน

3. การพิจารณาจิตในจิต (จิตตานุปัสสนา) คือ การพิจารณาเห็นจิตว่าไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่ใช่ตัวตน

4. การพิจารณาธรรมในธรรม (ธัมมานุปัสสนา) คือ การพิจารณาเห็นธรรมทั้งหลายว่าไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่ใช่ตัวตน

พระอนุรุทธะสรุปว่า เพราะบุคคลได้เจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการนี้อย่างบริบูรณ์แล้ว จึงจะเป็นผู้ที่พ้นจากความฝึกฝน เป็นผู้เป็นอเสกขะได้ สารัตถะของสมัตตสูตรจึงอยู่ที่การเน้นย้ำว่า การปฏิบัติและเจริญสติปัฏฐาน ๔ อย่างสมบูรณ์ เป็นหนทางไปสู่การหลุดพ้นจากกิเลสและบรรลุความเป็นพระอรหันต์ ซึ่งเป็นจุดสูงสุดในพระพุทธศาสนา.