ชนปทกัลยาณีสูตร

ชนปทกัลยาณีสูตร ซึ่งอยู่ในสังยุตตนิกาย มหาวารวรรค (สติปัฏฐานสังยุต) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงอุปมาเพื่อเน้นย้ำความสำคัญของการเจริญกายคตาสติ หรือสติที่ตั้งมั่นอยู่ในกาย.

ในพระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสเล่าถึงบุรุษผู้หนึ่งที่ได้รับมอบหมายให้นำภาชนะน้ำมันที่เต็มเปี่ยมเดินผ่านฝูงชนจำนวนมาก ซึ่งกำลังเฝ้ารอชมนางงามประจำชนบท (ชนปทกัลยาณี) ที่กำลังจะฟ้อนรำและขับร้อง. นางงามชนบทนี้เป็นที่น่าดูน่าฟังอย่างยิ่ง มีความงามถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ เนื้องาม เอ็นงาม กระดูกงาม และวัยงาม. บุรุษผู้นั้นถูกกำชับว่า หากทำน้ำมันหกแม้เพียงเล็กน้อย ศีรษะของเขาจะถูกตัดทันทีโดยบุรุษผู้ถือดาบที่เดินตามหลัง.

พระพุทธองค์ทรงตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า บุรุษนั้นจะมัวใส่ใจกับนางงามหรือสิ่งเร้ารอบข้างจนประมาททำน้ำมันหกหรือไม่ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่าไม่ เพราะบุรุษนั้นจะพึงตั้งใจดูแลภาชนะน้ำมันนั้นอย่างยิ่งยวดด้วยความระมัดระวัง. พระพุทธองค์จึงทรงเฉลยอุปมาว่า "ภาชนะน้ำมันซึ่งเต็มเปี่ยม" นั้นคืออุปมาของ "กายคตาสติ".

แก่นแท้ของชนปทกัลยาณีสูตรจึงอยู่ที่การสอนให้ภิกษุทั้งหลายเจริญกายคตาสติให้มาก ทำให้มาก ทำให้เป็นดุจยาน ให้เป็นที่ตั้ง ให้มั่นคง สั่งสม และปรารภดีแล้ว เหมือนกับบุรุษที่ต้องประคับประคองภาชนะน้ำมันเต็มเปี่ยมไม่ให้หก เพื่อให้ใจไม่ฟุ้งซ่านไปกับอารมณ์ภายนอกหรือสิ่งเย้ายวนต่างๆ อันเปรียบเสมือนนางงามชนบทที่คอยดึงดูดความสนใจ. การฝึกฝนสติกำหนดรู้ในกายอย่างต่อเนื่องจะช่วยให้จิตไม่หวั่นไหวไปตามกิเลสและอุปสรรคต่างๆ ในชีวิต.

อ่านพระสูตรฉบับเต็ม →