มหาปริฬาหสูตร

มหาปริฬาหสูตร (สังยุตตนิกาย SN 56.43) กล่าวถึงความเร่าร้อนอันยิ่งใหญ่สองประการที่พระพุทธองค์ทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย.

ประการแรก พระพุทธองค์ทรงบรรยายถึงนรกชื่อ "มหาปริฬาหะ" (ความเร่าร้อนมาก) ซึ่งเป็นสถานที่ที่บุคคลเมื่อเห็นรูป ฟังเสียง ดมกลิ่น ลิ้มรส สัมผัสโผฏฐัพพะ หรือรู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยใจ ล้วนแต่เป็นสิ่งที่ไม่น่าปรารถนา ไม่น่าใคร่ ไม่น่าพอใจเท่านั้น ไม่ปรากฏสิ่งน่าปรารถนาเลยแม้แต่น้อย ภิกษุรูปหนึ่งได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า มีความเร่าร้อนอื่นใดที่ยิ่งใหญ่และน่ากลัวกว่านรกมหาปริฬาหะนี้อีกหรือไม่.

พระพุทธองค์ตรัสตอบว่า มีความเร่าร้อนที่ยิ่งใหญ่และน่ากลัวกว่านั้นอีก คือความเร่าร้อนของผู้ที่ไม่เข้าใจอริยสัจสี่ตามความเป็นจริง ได้แก่ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ และมรรค สมณะหรือพราหมณ์ที่ไม่รู้แจ้งในอริยสัจสี่ ย่อมยินดีในสังขารทั้งหลายที่นำไปสู่การเกิด แก่ เจ็บ ตาย ความเศร้าโศก ร่ำไรรำพัน ทุกข์ โทมนัส และความคับแค้นใจ การยินดีและปรุงแต่งสังขารเหล่านั้น ทำให้พวกเขาต้องเร่าร้อนด้วยความเร่าร้อนแห่งการเกิด แก่ ตาย เศร้าโศก ร่ำไรรำพัน ทุกข์ โทมนัส และความคับแค้นใจอย่างต่อเนื่อง ไม่พ้นไปจากทุกข์ได้เลย.

ในทางกลับกัน สมณะหรือพราหมณ์ที่เข้าใจอริยสัจสี่ตามความเป็นจริง ย่อมไม่ยินดีและไม่ปรุงแต่งสังขารที่นำไปสู่ความทุกข์เหล่านั้น ด้วยเหตุนี้ พวกเขาย่อมไม่ถูกเผาผลาญด้วยความเร่าร้อนจากการเกิด แก่ ตาย และความทุกข์ทั้งปวง แต่เป็นผู้หลุดพ้นจากทุกข์โดยสิ้นเชิง ดังนั้น พระพุทธองค์จึงทรงตักเตือนให้ภิกษุทั้งหลายพากเพียรเพื่อรู้แจ้งอริยสัจสี่ตามความเป็นจริง คือ "นี้ทุกข์", "นี้เหตุแห่งทุกข์", "นี้ความดับทุกข์", และ "นี้ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์".