ทุติยโกฏิคามสูตร

ทุติยโกฏิคามสูตร (สํ. ม. ๕๖.๒๒) เป็นพระสูตรในสังยุตตนิกาย มหาวารวรรค กล่าวถึงการสนทนาธรรมที่โกฏิคาม โดยพระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมเกี่ยวกับคุณสมบัติของสมณะและพราหมณ์ที่แท้จริง.

พระผู้มีพระภาคตรัสแก่ภิกษุทั้งหลายว่า สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดไม่รู้แจ้งตามความเป็นจริงว่า "นี่คือทุกข์ นี่คือเหตุให้เกิดทุกข์ นี่คือความดับทุกข์ และนี่คือข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์" สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นไม่นับว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ หรือพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์. อีกทั้งท่านเหล่านั้นก็จะไม่บรรลุประโยชน์แห่งความเป็นสมณะหรือพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน. ชนเหล่านั้นย่อมขาดซึ่งเจโตวิมุตติ (ความหลุดพ้นด้วยอำนาจจิต) และปัญญาวิมุตติ (ความหลุดพ้นด้วยปัญญา) จึงไม่สามารถกระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ และยังคงเวียนว่ายในชาติและชราต่อไป.

ในทางตรงกันข้าม สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดที่รู้แจ้งตามความเป็นจริงว่า "นี่คือทุกข์ นี่คือเหตุให้เกิดทุกข์ นี่คือความดับทุกข์ และนี่คือข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์" สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจึงจะนับว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะและพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์. ท่านเหล่านั้นย่อมบรรลุประโยชน์แห่งความเป็นสมณะหรือพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน. ชนเหล่านี้ย่อมถึงพร้อมด้วยเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติ สามารถกระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ และจะไม่เข้าถึงชาติและชราอีกต่อไป. สาระสำคัญของพระสูตรนี้จึงเป็นการเน้นย้ำถึงความสำคัญของการเข้าใจและการตรัสรู้ในอริยสัจสี่ เพื่อนำไปสู่การหลุดพ้นจากวัฏสงสาร.