มหัปผลสูตร

มหัปผลสูตร (sn51.12) แสดงถึงคุณประโยชน์อันยิ่งใหญ่ของการเจริญอิทธิบาท ๔ ซึ่งเป็นธรรมที่นำไปสู่ความสำเร็จทั้งทางโลกและทางธรรมอย่างอัศจรรย์

พระพุทธองค์ทรงสอนว่า เมื่ออิทธิบาท ๔ อันประกอบด้วย

• ฉันทะ (ความพอใจ)
• วิริยะ (ความเพียร)
• จิตตะ (ความคิด)
• วิมังสา (การไตร่ตรอง)

การเจริญอิทธิบาทแต่ละข้อนั้น ภิกษุพึงปฏิบัติโดยคำนึงว่า ความพอใจ ความเพียร จิต หรือการไตร่ตรอง ของตนจะไม่ย่อหย่อนเกินไป หรือตึงเครียดเกินไป และจะไม่หดหู่ภายใน หรือฟุ้งซ่านภายนอก

จากนั้น พึงบำเพ็ญภาวนาด้วยการกำหนดหมาย ดังนี้:

• กำหนดหมายเบื้องหน้าและเบื้องหลังว่า “อย่างไรในเบื้องหน้า อย่างนั้นในเบื้องหลัง อย่างไรในเบื้องหลัง อย่างนั้นในเบื้องหน้า”
• กำหนดหมายเบื้องล่างและเบื้องบนว่า “อย่างไรในเบื้องล่าง อย่างนั้นในเบื้องบน อย่างไรในเบื้องบน อย่างนั้นในเบื้องล่าง”
• กำหนดหมายกลางวันและกลางคืนว่า “อย่างไรในเวลากลางวัน อย่างนั้นในเวลากลางคืน อย่างไรในเวลากลางคืน อย่างนั้นในเวลากลางวัน”

ด้วยการกำหนดหมายเช่นนี้ ภิกษุนั้นย่อมพัฒนาจิตที่เปิดกว้าง ปราศจากเครื่องห่อหุ้ม และมีจิตเต็มเปี่ยมด้วยความสว่างไสว (โอภาส)

เมื่ออิทธิบาท ๔ ได้รับการเจริญและอบรมในลักษณะนี้แล้ว ภิกษุย่อมมีอานุภาพมาก คือ

• แสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง เช่น เนรมิตกายเดียวให้เป็นหลายกาย เนรมิตหลายกายให้เป็นกายเดียว
• ใช้อำนาจเหนือร่างกายไปจนถึงพรหมโลก

และที่สำคัญยิ่งกว่านั้น คือ ภิกษุย่อมเข้าถึงและประจักษ์แจ้งเจโตวิมุตติ (ความหลุดพ้นแห่งจิต) และปัญญาวิมุตติ (ความหลุดพ้นด้วยปัญญา) อันไม่เศร้าหมองได้ในภพชาตินี้ ด้วยการสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย