ตติยกัณฏกีสูตร

พระสูตรตติยกัณฏกีสูตร (SN 52.6) บันทึกเหตุการณ์ที่พระสารีบุตรสอบถามพระอนุรุทธะ ณ ป่ากัณฏกี ที่เมืองสาเกต เกี่ยวกับหนทางสู่การบรรลุธรรมอันยิ่งใหญ่

พระสารีบุตรได้กราบเรียนถามพระอนุรุทธะว่า "ท่านพระอนุรุทธะได้เจริญและทำให้มากซึ่งธรรมเหล่าไหน จึงบรรลุมหาอภิญญา?" คำว่า "มหาอภิญญา" ในที่นี้หมายถึงความรู้ยิ่งอันยิ่งใหญ่ที่เกิดจากการปฏิบัติธรรมจนสามารถรู้เห็นสิ่งต่างๆ ได้อย่างอัศจรรย์

พระอนุรุทธะได้ตอบคำถามนี้อย่างชัดเจนว่า ท่านบรรลุมหาอภิญญาได้ด้วยการ เจริญและทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ ซึ่งเป็นหลักปฏิบัติสำคัญในการสร้างสติและปัญญาให้เกิดขึ้น

สติปัฏฐาน ๔ ที่พระอนุรุทธะกล่าวถึง ได้แก่:

• การพิจารณากายในกาย: มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌา (ความยินดีติดใจ) และโทมนัส (ความไม่ยินดีขัดเคือง) ในโลกได้

• การพิจารณาเวทนาในเวทนา: มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้

• การพิจารณาจิตในจิต: มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้

• การพิจารณาธรรมในธรรม: มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้

พระอนุรุทธะยืนยันว่า ด้วยการเจริญและทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ ประการนี้เอง ท่านจึงสามารถรู้แจ้งโลกธาตุพันหนึ่งได้ด้วยปัญญาอันยิ่ง

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้เน้นย้ำถึง พลังแห่งการเจริญสติปัฏฐาน ๔ ว่าเป็นหนทางสำคัญในการพัฒนาจิตใจให้เกิดความรู้แจ้ง เห็นจริงในสรรพสิ่ง จนสามารถบรรลุ มหาอภิญญา ได้ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการฝึกสติให้เป็นไปอย่างต่อเนื่องและถูกต้องตามหลักธรรม ด้วยความเพียร สัมปชัญญะ และการกำจัดกิเลส ย่อมนำไปสู่การหยั่งรู้ในสภาวะธรรมต่างๆ ได้อย่างลึกซึ้งและกว้างขวาง เป็นเครื่องยืนยันถึงความสำคัญของสติปัฏฐานในการปฏิบัติธรรมเพื่อการหลุดพ้น