สลฬาคารสูตร

พระสูตร สลฬาคารสูตร (SN52.8) พรรณนาถึงความมั่นคงในมรรคผลของผู้ปฏิบัติธรรม โดยมีพระอนุรุทธะพำนักอยู่ที่เรือนสลฬาคาร ใกล้เมืองสาวัตถี ได้กล่าวกับภิกษุทั้งหลายว่า “ดูกรท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สมมติว่า แม่น้ำคงคามีแต่จะไหลไปทางทิศตะวันออกเท่านั้น” หากมีคนหมู่มากพร้อมด้วยพลั่วและตะกร้ามาพยายามทำให้แม่น้ำคงคาไหลไปทางทิศตะวันตก พวกเขาจะทำสำเร็จหรือไม่? ภิกษุทั้งหลายตอบว่า “ไม่สำเร็จ” เพราะธรรมชาติของแม่น้ำคงคาย่อมไหลไปทางทิศตะวันออก ยากที่จะเปลี่ยนทิศทางได้ และหมู่ชนเหล่านั้นก็จะเหน็ดเหนื่อยผิดหวังไปในที่สุด

พระอนุรุทธะได้นำอุปมานี้มาเปรียบเทียบกับผู้ปฏิบัติธรรม โดยกล่าวว่า “ในทำนองเดียวกัน ภิกษุผู้เจริญและทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔” หากมีผู้มีอำนาจ เช่น พระเจ้าแผ่นดิน อำมาตย์ มิตรสหาย หรือญาติพี่น้อง มาเชื้อเชิญให้สละผ้ากาสาวพัสตร์ การปลงผม และการถือบาตร เพื่อกลับไปสู่ชีวิตคฤหัสถ์อันต่ำทราม เสวยสุขทางโลก และเสนอทรัพย์สินจำนวนมาก

“แต่เป็นไปไม่ได้เลยที่ภิกษุผู้เจริญและทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ นั้น จะสละการฝึกฝนและกลับไปสู่ชีวิตคฤหัสถ์อันต่ำทราม” เหตุผลคือ จิตของภิกษุนั้นน้อมเอียง เอนเอียง และไหลไปสู่ความสงบวิเวกมาเป็นเวลานานแล้ว ฉะนั้น จึงเป็นไปไม่ได้ที่จิตจะหวนกลับไปสู่ชีวิตทางโลกอีก เหมือนแม่น้ำคงคาที่ไหลลงสู่ทิศตะวันออกเสมอไป

แล้วภิกษุเจริญและทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ ได้อย่างไร? คือเมื่อภิกษุนั้นปฏิบัติโดยพิจารณาเห็นอยู่ซึ่งสิ่งเหล่านี้ ด้วยความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้:

• กายในกาย
• เวทนาในเวทนา
• จิตในจิต
• ธรรมในธรรม

นี้คือวิธีที่ภิกษุเจริญและทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ ซึ่งจะนำไปสู่ความมั่นคงในมรรคผลจนไม่หวนกลับสู่ชีวิตทางโลก