พาฬหคิลานสูตร

พาฬหคิลานสูตร (SN 52.10) เป็นพระสูตรหนึ่งในสังยุตตนิกาย อนุรุทธสังยุตต์ ที่กล่าวถึงการที่พระอนุรุทธเถระสามารถอดทนต่อทุกขเวทนาทางกายได้อย่างสงบ โดยไม่ให้ความเจ็บปวดครอบงำจิตใจของท่านได้

เรื่องเริ่มต้นขึ้นเมื่อพระอนุรุทธะอาพาธหนัก มีทุกขเวทนามาก ประทับอยู่ที่ป่าอันธวันใกล้เมืองสาวัตถี ภิกษุหลายรูปได้พากันไปเยี่ยมท่าน และถามว่า ท่านปฏิบัติอย่างไรจึงทำให้ทุกขเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นไม่เข้าครอบงำจิตใจได้

พระอนุรุทธะตอบว่า ที่ท่านสามารถอดทนต่อทุกขเวทนาทางกายได้ โดยที่จิตไม่ถูกครอบงำนั้น เป็นเพราะท่านมีจิตตั้งมั่นดีแล้วในสติปัฏฐาน ๔

สติปัฏฐาน ๔ ที่พระอนุรุทธะกล่าวถึง ได้แก่:

1. การพิจารณาเห็นกายในกาย (กายานุปัสสนา)
2. การพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา (เวทนานุปัสสนา)
3. การพิจารณาเห็นจิตในจิต (จิตตานุปัสสนา)
4. การพิจารณาเห็นธรรมในธรรม (ธัมมานุปัสสนา)

พระอนุรุทธะอธิบายเพิ่มเติมว่า ท่านอยู่ด้วยการพิจารณาเห็นสิ่งเหล่านี้ด้วยความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ (ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ) ด้วยการปฏิบัติดังกล่าวนี้เอง ทำให้เมื่อทุกขเวทนาทางกายเกิดขึ้น จิตของท่านก็ไม่ถูกครอบงำไปด้วย