ปฐมมหานามสูตร

ปฐมมหานามสูตรในสังยุตตนิกาย ว่าด้วยเรื่องที่เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาค ณ นิโครธาราม กรุงกบิลพัสดุ์ เพื่อทูลถามถึงหลักธรรมที่พึงยึดถือปฏิบัติ เพื่อเป็นเครื่องอยู่ของอริยสาวก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเผชิญกับความพลุกพล่านในเมือง ซึ่งอาจทำให้สติเลือนหายไป และกังวลถึงคติของตนหากถึงแก่กรรมในขณะนั้น.

พระผู้มีพระภาคทรงตรัสตอบมหานามะว่า ไม่ต้องเกรงกลัวเลย การตายของอริยสาวกจะไม่เป็นไปในทางที่เลวทราม เพราะจิตของบุคคลนั้นได้เจริญด้วยศรัทธา ศีล สุตะ (การศึกษาเล่าเรียน) จาคะ (การบริจาค) และปัญญามาเป็นเวลานาน. ร่างกายนี้เป็นเพียงสิ่งที่ประกอบขึ้นจากธาตุ ๔ เกิดจากบิดามารดา และมีการแตกสลายไปเป็นธรรมดา แต่จิตที่ได้รับการอบรมมาดีแล้วนั้น ย่อมสูงขึ้นไปจนถึงคุณวิเศษ.

พระพุทธองค์ทรงแนะนำให้มหานามะตั้งมั่นในธรรม ๕ ประการข้างต้น แล้วเจริญอนุสสติ ๖ ประการให้ยิ่งขึ้นไป ซึ่งเป็นธรรมอันเป็นเครื่องอยู่ของอริยสาวก. อนุสสติ ๖ ประการนั้นได้แก่ พุทธานุสสติ (ระลึกถึงพระพุทธคุณ), ธรรมานุสสติ (ระลึกถึงพระธรรมคุณ), สังฆานุสสติ (ระลึกถึงพระสังฆคุณ), สีลานุสสติ (ระลึกถึงศีลของตน), จาคานุสสติ (ระลึกถึงการบริจาคของตน), และเทวตานุสสติ (ระลึกถึงคุณความดีของเทวดา และเทียบเคียงกับคุณความดีที่ตนมี).

เมื่ออริยสาวกระลึกถึงอนุสสติเหล่านี้ จิตย่อมไม่ถูกราคะ โทสะ โมหะ ครอบงำ แต่จะดำเนินไปอย่างเที่ยงตรง. การมีจิตที่ดำเนินไปตรงเช่นนี้ ย่อมนำมาซึ่งความปลาบปลื้มยินดีในอรรถและธรรม ก่อให้เกิดปีติ ความสงบกาย สุข และความตั้งมั่นของจิต. อริยสาวกผู้ได้บรรลุผลจึงอยู่ด้วยธรรมเป็นเครื่องอยู่นี้เป็นส่วนมาก เป็นผู้ถึงความสงบในหมู่สัตว์ที่ไม่สงบ และปราศจากความพยาบาทในหมู่สัตว์ผู้ยังมีความพยาบาท.