ทุติยมหานามสูตร

ทุติยมหานามสูตร (มหานามะ สูตรที่ ๒) เป็นพระสูตรหนึ่งในสังยุตตนิกาย มหาวารวรรค โสตาปัตติสังยุตต์ ที่แสดงให้เห็นถึงความกังวลของเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะ และคำตอบอันเป็นพุทธโอวาทที่ปลอบประโลมจิตใจและให้แนวทางปฏิบัติเพื่อความไม่หวั่นไหวในยามคับขัน

เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นเมื่อเจ้ามหานามะเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคที่กรุงกบิลพัสดุ์ แล้วกราบทูลว่าพระองค์มักเกิดความประมาทเผลอสติลืมพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ไป เมื่อต้องประสบเหตุวุ่นวายในเมือง เช่น พบช้าง ม้า รถ เกวียน หรือผู้คน ที่พลุกพล่าน ทำให้ทรงวิตกว่าหากถึงแก่กรรมในขณะนั้น คติของพระองค์จะเป็นอย่างไร

พระผู้มีพระภาคตรัสปลอบเจ้ามหานามะว่า "อย่าทรงกลัวเลย มหาบพิตร การสวรรคตของพระองค์จักไม่เลวทราม กาลกิริยาก็จักไม่เลวทราม" เพราะอริยสาวกผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการย่อมน้อมไปสู่พระนิพพาน โน้มไปสู่พระนิพพาน โอนไปสู่พระนิพพาน

ธรรม ๔ ประการนั้นได้แก่ ๑. ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า ๒. ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม ๓. ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ และ ๔. ประกอบด้วยศีลที่พระอริยะชอบใจ ไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท ได้รับการยกย่องจากบัณฑิต ไม่ถูกตัณหาและทิฏฐิครอบงำ เป็นไปเพื่อสมาธิ

พระพุทธองค์ทรงอุปมาว่า เหมือนต้นไม้ที่น้อมไปทางทิศใด โน้มไปทางทิศใด โอนไปทางทิศใด เมื่อถูกตัดโคนก็จะล้มไปทางทิศนั้น ฉันใด อริยสาวกผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้ก็ฉันนั้น ย่อมน้อมไปสู่พระนิพพาน โน้มไปสู่พระนิพพาน โอนไปสู่พระนิพพาน พระสูตรนี้จึงเน้นย้ำถึงความสำคัญของการตั้งมั่นในคุณธรรมพื้นฐานเหล่านี้เพื่อเป็นหลักประกันแห่งสัมมาคติในภายหน้า