มนุสสจุตินิรยสูตร

พระสูตร มนุสสจุตินิรยสูตร (sn56.102) ซึ่งอยู่ในหมวด สังยุตตนิกาย กล่าวถึงสภาวะของการจุติ (การเคลื่อนจากภพ) และปฏิสนธิ (การเกิดใหม่) ของสรรพสัตว์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งชี้ให้เห็นถึงชะตากรรมภายหลังความตายของมนุษย์

แก่นแท้ของพระสูตรนี้แสดงให้เห็นถึงความจริงอันน่าตระหนกที่ว่า "สัตว์ทั้งหลายผู้ที่ตายจากความเป็นมนุษย์แล้วกลับมาเกิดเป็นมนุษย์มีจำนวนน้อยนัก ในขณะที่ผู้ที่ตายจากความเป็นมนุษย์แล้วไปเกิดในนรกนั้นมีจำนวนมากเหลือคณานับ"

คำสอนนี้มิได้เพียงเตือนให้เราตระหนักถึงความไม่แน่นอนของชีวิต แต่ยังเน้นย้ำถึง ความยากยิ่งของการได้อัตภาพเป็นมนุษย์ อีกครั้งเมื่อเทียบกับความเสี่ยงที่จะต้องไปเกิดในอบายภูมิ โดยเฉพาะอย่างยิ่งนรก ซึ่งเป็นภูมิที่เต็มไปด้วยความทุกข์ทรมานอย่างแสนสาหัส

พระพุทธองค์ทรงต้องการชี้ให้เห็นถึง กฎแห่งกรรม อันเที่ยงแท้ว่า การกระทำของมนุษย์ในขณะที่ยังมีชีวิตอยู่นั้นเป็นตัวกำหนดภพภูมิภายหลังความตาย หากมนุษย์ประมาท มัวเมา ก่อกรรมทำชั่ว ไม่ว่าจะด้วยกาย วาจา หรือใจ ก็ย่อมมีโอกาสสูงที่จะต้องเผชิญกับผลกรรมอันไม่พึงปรารถนา

ดังนั้น พระสูตรนี้จึงเป็นเสมือนเครื่องเตือนสติอันสำคัญยิ่ง ให้มนุษย์ทุกคนพึงเร่งสร้างกุศลกรรม ละเว้นอกุศลกรรม ประพฤติตนอยู่ใน ศีลธรรมอันดีงาม บำเพ็ญทาน รักษาศีล และเจริญภาวนา เพื่อสั่งสมบุญกุศลอันเป็นเสบียงสำคัญในการเดินทางในสังสารวัฏ เพื่อให้มั่นใจว่าหลังความตาย เราจะไม่ต้องไปสู่ทุคติภูมิ แต่จะได้เกิดในสุคติ หรือบรรลุถึงความพ้นทุกข์สูงสุดคือพระนิพพานในที่สุด

• ความยากของการเกิดเป็นมนุษย์: พระสูตรเน้นย้ำว่าการกลับมาเกิดเป็นมนุษย์อีกครั้งนั้นเป็นเรื่องยากยิ่ง
• ภัยในอบายภูมิ: ชี้ให้เห็นว่าการไปเกิดในนรกนั้นมีโอกาสสูงกว่ามากสำหรับผู้ประมาท
• ความสำคัญของกรรม: เตือนให้ตระหนักถึงผลของการกระทำที่กำหนดภพภูมิหลังความตาย
• การเร่งสร้างกุศล: กระตุ้นให้มนุษย์พึงสร้างกรรมดี ละเว้นความชั่ว และปฏิบัติธรรมอย่างต่อเนื่อง