อกุสลสูตร

พระสูตรนี้คือ อกุสลสูตร (uid: an3.6) หรือในบางฉบับเรียกว่า สูตรว่าด้วยคนพาล เป็นพระสูตรสั้นๆ ในอังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมเกี่ยวกับการรู้จักบุคคล โดยจำแนกออกเป็น คนพาล และ บัณฑิต ผ่านการพิจารณาจากพฤติกรรมและการกระทำของพวกเขาใน ๓ ด้าน อันเป็นใจความสำคัญของพระสูตรนี้

พระผู้มีพระภาคตรัสสอนว่า คนพาล หรือ ผู้ที่ไม่มีปัญญา ย่อมเป็นที่รู้กันได้โดยลักษณะ ๓ ประการ กล่าวคือ การกระทำที่ไม่ฉลาด การกระทำที่เป็นโทษ หรือ อกุศลกรรม ซึ่งแสดงออกผ่านช่องทางต่างๆ ได้แก่:

• ทางกาย: การกระทำทางกายที่ไม่ดีงาม ไม่เป็นไปในธรรม เช่น การฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม
• ทางวาจา: การกล่าววาจาที่ไม่เป็นประโยชน์ ก่อให้เกิดโทษ เช่น การพูดเท็จ พูดคำหยาบ ส่อเสียด เพ้อเจ้อ
• ทางใจ: การคิดนึกในสิ่งที่ไม่ดีงาม ไม่ถูกต้อง เช่น มีความโลภ โกรธ หลง พยาบาท อิจฉาริษยา

พฤติกรรมเหล่านี้เองเป็นเครื่องบ่งชี้ว่าบุคคลนั้นเป็นคนพาล หรือผู้ที่ยังขาดปัญญาในการดำเนินชีวิต

ในทางตรงกันข้าม บัณฑิต หรือ ผู้มีปัญญา ย่อมเป็นที่รู้กันได้โดยลักษณะ ๓ ประการเช่นกัน ซึ่งล้วนเป็นการกระทำที่ฉลาด การกระทำที่เป็นคุณ หรือ กุศลกรรม ได้แก่:

• ทางกาย: การกระทำทางกายที่ดีงาม เป็นประโยชน์ ไม่เบียดเบียนผู้อื่น เช่น การละเว้นจากการฆ่าสัตว์ การให้ทาน
• ทางวาจา: มการกล่าววาจาที่เป็นประโยชน์ มีสัจจะ มีความอ่อนโยน ไม่ส่อเสียด ไม่เพ้อเจ้อ
• ทางใจ: การคิดนึกในสิ่งที่ดีงาม เป็นกุศล มีเมตตา กรุณา ไม่โลภ ไม่โกรธ ไม่หลง ไม่พยาบาท

การกระทำเหล่านี้แสดงให้เห็นถึงปัญญา ความเข้าใจโลกและชีวิตของผู้เป็นบัณฑิต

ดังนั้น พระพุทธองค์จึงทรงย้ำเตือนให้พุทธบริษัททั้งหลาย พึงศึกษาและฝึกฝนตนเอง เพื่อให้สามารถละเว้นจากการกระทำอันเป็นอกุศลทางกาย วาจา และใจ และมุ่งมั่นที่จะประกอบกุศลกรรมทั้งสามประการนี้ เพื่อพัฒนาตนเองให้เป็นผู้มีปัญญา คือเป็นบัณฑิตในที่สุด เป็นการเตือนให้พิจารณาการกระทำของตนเองและเลือกหนทางแห่งความดีงาม