จูฬสาโรปมสูตร

จูฬสาโรปมสูตร (MN30) ในมัชฌิมนิกาย เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงอุปมาเรื่องการแสวงหาแก่นไม้ เพื่อชี้ให้เห็นถึงเป้าหมายที่แท้จริงของการประพฤติพรหมจรรย์แก่ปิงคลโกจฉพราหมณ์.

พระพุทธเจ้าทรงเปรียบเทียบการดำเนินชีวิตทางธรรมเหมือนการแสวงหาแก่นไม้จากต้นไม้ใหญ่ ผู้ที่ต้องการแก่นไม้แต่กลับตัดเพียง กิ่งและใบ ไป ย่อมไม่ได้รับประโยชน์อันเป็นแก่นแท้ ฉันใด บางคนบวชแล้วได้เพียง ลาภสักการะและความสรรเสริญ ก็พึงพอใจและหยุดอยู่แค่นั้น ย่อมไม่บรรลุเป้าหมายสูงสุดของพรหมจรรย์ ฉันนั้น.

ผู้ที่ได้ เปลือก ของต้นไม้ คือ ความถึงพร้อมแห่งศีล หรือผู้ที่ได้ กระพี้ ของต้นไม้ คือ ความถึงพร้อมแห่งสมาธิ ก็เช่นกัน แม้จะมีความยินดีในสิ่งที่ได้ แต่ก็ยังมิใช่แก่นแท้ของพรหมจรรย์ ไม่ควรหยุดอยู่เพียงแค่นั้น แต่ควรมุ่งมั่นทำความเพียรเพื่อธรรมอันยิ่งขึ้นไป

กระทั่งถึงขั้น ญาณทัสสนะ (ความรู้แจ้งเห็นจริง) ก็ยังมิใช่ที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ผู้ประพฤติควรตั้งใจให้เกิดความอุตสาหะเพื่อธรรมที่ประณีตกว่านั้นอีก จนกว่าจะบรรลุถึง เจโตวิมุตติอันไม่กลับกำเริบ หรือ ความหลุดพ้นแห่งใจอันไม่คลอนแคลน ซึ่งเปรียบได้กับ แก่นไม้ อันเป็นประโยชน์สูงสุดที่พึงได้จากพรหมจรรย์ ดังนั้น เป้าหมายอันแท้จริงของการประพฤติพรหมจรรย์จึงมิใช่ลาภสักการะ ศีล สมาธิ หรือแม้แต่ญาณทัสสนะ แต่คือ วิมุตติ อันเป็นที่สุดแห่งทุกข์ทั้งมวล.