คูถภาณีสูตร

คูถภาณีสูตร (พระสูตรว่าด้วยบุคคลผู้มีวาจาดุจคูถ) ในอังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ได้จำแนกประเภทของบุคคลในโลกตามลักษณะการพูดไว้เป็น 3 ประการ เพื่อเป็นแนวทางในการฝึกตนให้เป็นผู้มีวาจาที่เป็นกุศลและสร้างสรรค์

พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบคุณลักษณะของบุคคลตามลักษณะวาจาไว้ดังนี้:

• บุคคลผู้มีวาจาดุจคูถ (Dung-like speech): คือผู้ที่พูดจาบิดเบือนความจริงโดยเจตนา เช่น เมื่อถูกถามถึงสิ่งที่ตนรู้กลับบอกว่าไม่รู้ หรือสิ่งที่เห็นกลับบอกว่าไม่เห็น โดยทำไปเพื่อผลประโยชน์ของตนเอง ผู้อื่น หรือเพื่ออามิสเพียงเล็กน้อย วาจาของบุคคลนี้เปรียบเสมือนสิ่งปฏิกูลที่สร้างความเสื่อมเสียและไม่น่าเชื่อถือ
• บุคคลผู้มีวาจาดุจดอกไม้ (Flower-like speech): คือผู้ที่ยึดมั่นในความสัตย์จริง เมื่อถูกถามถึงสิ่งที่ตนรู้ก็บอกว่ารู้ สิ่งที่เห็นก็บอกว่าเห็น เป็นผู้ไม่พูดเท็จโดยเจตนา วาจาของบุคคลนี้มีความงดงาม บริสุทธิ์ และทรงคุณค่าดุจดอกไม้ที่ส่งกลิ่นหอม
• บุคคลผู้มีวาจาดุจน้ำผึ้ง (Honey-like speech): คือผู้ที่ละเว้นจากวาจาหยาบคายและมุ่งเน้นการพูดจาด้วยถ้อยคำที่อ่อนหวาน ไพเราะจับใจ สุภาพ และเป็นที่รักใคร่พอใจของผู้ฟัง วาจาของบุคคลนี้ก่อให้เกิดความสามัคคีและเป็นประโยชน์ต่อส่วนรวม

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นโทษของการพูดเท็จที่เกิดจากความเห็นแก่ตัว และสนับสนุนให้พุทธศาสนิกชนฝึกฝนตนเองให้เป็นผู้มีความซื่อสัตย์สุจริต (มีวาจาดุจดอกไม้) ควบคู่ไปกับการมีกิริยาวาจาที่อ่อนโยนน่าฟัง (มีวาจาดุจน้ำผึ้ง) เพื่อสร้างความเชื่อมั่นและเกื้อกูลต่อสังคมรอบข้าง การรักษาวจีสุจริตจึงถือเป็นหลักธรรมพื้นฐานที่สำคัญยิ่งในการดำเนินชีวิตของกัลยาณชน