ทุติยจตุมหาราชสูตร

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเล่าว่า ครั้งหนึ่ง ท้าวสักกะจอมเทพผู้ปกครองเทพชั้นดาวดึงส์ ได้ตรัสพระคาถาแก่เหล่าทวยเทพว่า "ผู้ใดปรารถนาเป็นเช่นเรา พึงรักษาอุโบสถครบองค์ 8 ในวัน 14 ค่ำ 15 ค่ำ และ 8 ค่ำแห่งปักษ์ รวมทั้งในวันปาฏิหาริย์แห่งปักษ์"

แต่พระผู้มีพระภาคตรัสว่า พระคาถานั้น ท้าวสักกะกล่าวไม่ดี ไม่ถูกต้อง ไม่สมควรกล่าว เพราะเหตุใด? เพราะท้าวสักกะจอมเทพยัง ไม่พ้นจากความเกิด แก่ เจ็บ ตาย ความโศก ความร่ำไรรำพัน ความทุกข์กาย ความไม่สบายใจ และความคับแค้นใจ กล่าวคือ ยังไม่พ้นจากทุกข์

แต่สำหรับภิกษุผู้เป็นพระอรหันต์ ผู้สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำสำเร็จแล้ว ปลงภาระลงได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนแล้ว พ้นจากกิเลสเครื่องผูกติดแล้ว และหลุดพ้นโดยชอบด้วยปัญญาแล้ว บุคคลผู้นั้นแล สมควรอย่างยิ่งที่จะกล่าวคาถาเช่นนั้น เพราะเหตุใด? เพราะภิกษุอรหันต์นั้น พ้นจากความเกิด แก่ เจ็บ ตาย พ้นจากความโศก ความร่ำไรรำพัน ความทุกข์กาย ความไม่สบายใจ และความคับแค้นใจแล้ว กล่าวคือ พ้นจากทุกข์ทั้งปวงแล้ว

• ความหมายของการรักษาอุโบสถที่แท้จริง: พระสูตรนี้เน้นย้ำถึง เป้าหมายสูงสุดของการปฏิบัติธรรม โดยเฉพาะการรักษาอุโบสถว่า ไม่ใช่เพียงเพื่อได้รับอานิสงส์ทางโลก หรือการเกิดเป็นเทพเจ้า ซึ่งยังคงต้องเวียนว่ายอยู่ในวัฏสงสารและเผชิญกับทุกข์ แต่คือการมุ่งสู่การหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงอย่างแท้จริง
• ความแตกต่างระหว่างโลกิยะกับโลกุตตระ: แสดงให้เห็นว่าแม้แต่ท้าวสักกะจอมเทพผู้ยิ่งใหญ่ ก็ยังอยู่ในโลกิยภูมิ ยังไม่พ้นจากทุกข์ เป็นเป้าหมายที่ไม่ยั่งยืน ต่างจากพระอรหันต์ผู้บรรลุโลกุตตรธรรม ซึ่งเป็นอิสระจากสังสารวัฏโดยสิ้นเชิง
• อานิสงส์ของการบรรลุอรหัตผล: พระอรหันต์คือผู้ที่ได้ หลุดพ้นจากทุกข์อย่างแท้จริง ทั้งทางกายและใจ ไม่ต้องประสบกับความเกิด แก่ เจ็บ ตาย โศกเศร้า คร่ำครวญอีกต่อไป ซึ่งเป็นสถานะที่ประเสริฐสูงสุดและสมควรแก่การกล่าวชักชวนให้ผู้อื่นปฏิบัติตาม เพื่อมุ่งสู่ความหลุดพ้นเช่นเดียวกัน