สุขุมาลสูตร

พระสูตรนี้กล่าวถึงชีวิตในอดีตที่สุขุมาลย์ยิ่งของพระพุทธเจ้าก่อนตรัสรู้

พระองค์ทรงเล่าว่า ชีวิตของพระองค์เคยประณีตและสุขสบายถึงที่สุด มีสระบัวสามสระพร้อมบัวหลากสีสันสำหรับพระองค์โดยเฉพาะ เครื่องแต่งกายและเครื่องหอมล้วนจากกาสี ร่มขาวกั้นกันหนาวร้อนและสิ่งรบกวนตลอดวันคืน มีปราสาทสามหลังสำหรับแต่ละฤดู ประทับในปราสาทฤดูฝนตลอดสี่เดือน รับการบำเรอจากนักดนตรีสตรีเท่านั้น แม้บ่าวไพร่ในราชนิเวศน์ยังได้รับประทานข้าวสาลีพร้อมเนื้อสัตว์

ท่ามกลางความสุขนี้ พระองค์ทรงพิจารณาว่า เมื่อปุถุชนเห็นความ แก่, เจ็บ, หรือ ตาย ในผู้อื่นก็รังเกียจ ทั้งที่ตนเองก็ต้องเผชิญสิ่งเดียวกัน การตระหนักเช่นนี้ทำให้พระองค์ทรงละ ความเมาในความเป็นหนุ่ม, ความเมาในความไม่มีโรค, และ ความเมาในชีวิต ได้อย่างสิ้นเชิง พระองค์ทรงสอนว่า ความเมา ๓ ประการ นี้เองที่ทำให้ปุถุชนทำกรรมชั่ว แล้วไปเกิดในอบายภูมิ หรือแม้แต่ภิกษุก็อาจสละสิกขาบทกลับคืนสู่ชีวิตฆราวาสได้

• ความเมาในความเป็นหนุ่ม
• ความเมาในความไม่มีโรค
• ความเมาในชีวิต

ด้วยการพิจารณาสัจธรรมเหล่านี้ พระองค์ทรงเข้าใจความจริงโดยไม่อาลัย และเอาชนะความเมาทั้งปวงได้สำเร็จ ทรงเห็นการสละกิเลสเป็นที่เกษม ความเพียรเพื่อความดับทุกข์ (นิพพาน) ได้เกิดขึ้นอย่างแรงกล้า บัดนี้พระองค์ไม่สามารถยินดีในกามได้แล้ว เพราะได้ตั้งมั่นในพรหมจรรย์โดยไม่มีวันหวนกลับไปสู่สภาพเดิม