สรภสูตร

สรภสูตร (AN 3.64) เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่ออดีตภิกษุรูปหนึ่งชื่อ สรภะ ได้ลาสิกขาจากธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า แล้วไปเที่ยวประกาศตัวในกรุงราชคฤห์ว่าตนได้ศึกษาหลักธรรมจากพระสมณโคดมจนแตกฉานแล้วจึงสละทิ้ง พระภิกษุสงฆ์ได้ยินข่าวจึงกราบทูลให้พระพุทธเจ้าเสด็จไปโปรด ณ อารามของปริพาชกริมฝั่งแม่น้ำสัปปิณิกา

เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จไปถึง พระองค์ได้ตรัสถามสรภะถึงความรู้ที่ได้รับจากพระธรรมวินัยถึงสามครั้ง แต่สรภะกลับนิ่งเงียบไม่สามารถตอบคำถามหรือแสดงภูมิความรู้ใดๆ ได้เลย แม้เพื่อนฝูงที่เป็นปริพาชกจะช่วยคะยั้นคะยอ แต่สรภะก็ยังคงนั่งนิ่งด้วยความหดหู่และสิ้นหวัง พระพุทธเจ้าจึงทรงแสดงธรรมแก่เหล่าปริพาชกถึงความมั่นคงในธรรมของพระองค์ว่า หากมีผู้ใดมากล่าวหาพระองค์ในประเด็นสำคัญ พระองค์ย่อมพร้อมที่จะพิสูจน์ด้วยการซักไซ้ไล่เลียง ซึ่งผู้ที่กล่าวหาโดยปราศจากความจริงย่อมหนีไม่พ้นอาการ 3 ประการ ได้แก่:

• การบ่ายเบี่ยง: พูดออกนอกเรื่องเพื่อหลีกเลี่ยงประเด็น
• การแสดงโทสะ: แสดงความโกรธเคืองและขุ่นมัว
• ความพ่ายแพ้: นั่งเงียบหดหู่ สิ้นหนทางที่จะโต้ตอบ เช่นเดียวกับสรภะ

ประเด็นหลักที่พระพุทธเจ้าทรงท้าให้พิสูจน์คือ 1) ความเป็นผู้ตรัสรู้ชอบด้วยพระองค์เอง 2) ความเป็นผู้สิ้นอาสวะกิเลส 3) ประสิทธิภาพของหลักธรรมที่นำไปสู่การสิ้นทุกข์อย่างแท้จริง

เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จกลับ เหล่าปริพาชกจึงพากันเยาะเย้ยสรภะเปรียบเปรยว่าสรภะเหมือนสุนัขจิ้งจอกที่พยายามคำรามให้เหมือนราชสีห์ แต่สุดท้ายก็ทำได้เพียงส่งเสียงร้องเหมือนสุนัขจิ้งจอก สะท้อนให้เห็นถึงความอวดอ้างที่ปราศจากความรู้จริง พระสูตรนี้จึงเป็นบทเรียนเรื่องการตระหนักในความจริงและการไม่กล่าวอ้างในสิ่งที่ตนเองไม่ได้เข้าถึงอย่างแท้จริง