ฉันนสูตร

ฉันนสูตรนี้บันทึกการสนทนาระหว่างพระอานนท์กับปริพาชกชื่อฉันนะ ณ พระเชตวัน เมืองสาวัตถี ปริพาชกฉันนะได้สอบถามพระอานนท์ถึงหลักปฏิบัติสำคัญของพระพุทธศาสนา.

ฉันนะเริ่มต้นด้วยคำถามว่า "ท่านอานนท์ ท่านสนับสนุนให้ละโลภะ โทสะ และโมหะใช่หรือไม่?" พระอานนท์ตอบยืนยันว่า "ใช่ ท่าน".

เมื่อได้รับการยืนยัน ฉันนะจึงถามต่อไปถึงเหตุผลว่า "ท่านเห็นโทษอะไรในโลภะ โทสะ และโมหะ จึงสนับสนุนให้ละสิ่งเหล่านั้น?"

พระอานนท์ได้อธิบายถึงโทษของกิเลสทั้งสามประการไว้อย่างละเอียด ดังนี้:

• โลภะ (ความโลภ): ผู้ถูกความโลภครอบงำย่อมคิดเบียดเบียนตนเอง ผู้อื่น หรือทั้งสองฝ่าย ทำให้เกิดความเจ็บปวดทางใจ ทำทุจริตทางกาย วาจา และใจ ไม่สามารถเข้าใจประโยชน์ตน ประโยชน์ผู้อื่น หรือประโยชน์ทั้งสองฝ่ายได้อย่างแท้จริง โลภะยังเป็นสิ่งที่ทำลายทิฐิ วิสัยทัศน์ และความรู้ ปิดกั้นปัญญา เป็นเหตุแห่งความทุกข์ และไม่นำไปสู่การดับทุกข์.
• โทสะ (ความโกรธ): มีโทษในลักษณะเดียวกันกับโลภะ คือทำให้คิดเบียดเบียน ทำทุจริต ไม่เข้าใจประโยชน์ และขัดขวางปัญญา.
• โมหะ (ความหลง): มีโทษเช่นเดียวกันกับโลภะและโทสะ ทำให้เกิดความเจ็บปวดทางใจ ทำทุจริตทางกาย วาจา ใจ ไม่เข้าใจประโยชน์ และเป็นตัวทำลายทิฐิ วิสัยทัศน์ ความรู้ ปิดกั้นปัญญา และไม่นำไปสู่การดับทุกข์.

พระอานนท์ชี้แจงว่าเมื่อบุคคลละกิเลสเหล่านี้ได้ ย่อมไม่คิดเบียดเบียน ไม่ทำทุจริต และสามารถเข้าใจประโยชน์อันแท้จริงได้ นี่คือโทษที่พระอานนท์เห็นจึงสนับสนุนให้ละ.

ฉันนะถามต่อว่า "มีหนทางและข้อปฏิบัติเพื่อละโลภะ โทสะ และโมหะนั้นหรือไม่?" พระอานนท์ตอบว่า "มี ท่าน".

เมื่อถูกถามถึงหนทางนั้น พระอานนท์ได้กล่าวว่า "คืออริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ), สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ), สัมมาวาจา (เจรจาชอบ), สัมมากัมมันตะ (ทำการชอบ), สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ), สัมมาวายามะ (พยายามชอบ), สัมมาสติ (ระลึกชอบ) และสัมมาสมาธิ (ตั้งใจมั่นชอบ). นี่คือหนทางและข้อปฏิบัติเพื่อละกิเลสเหล่านั้น".

ฉันนะได้กล่าวชื่นชมว่า "เป็นหนทางและข้อปฏิบัติที่ดีงามนัก เพียงเท่านี้ก็เพียงพอแล้วแก่ความเพียร". พระสูตรนี้จึงเน้นย้ำถึงโทษของกิเลสและชี้หนทางแห่งการพ้นทุกข์ด้วยอริยมรรคมีองค์ ๘.