โลณผลสูตร

โลณผลสูตรกล่าวถึงหลักการเรื่องกรรมและผลของกรรม โดยพระพุทธเจ้าทรงชี้ให้เห็นว่า หากกล่าวว่า “ไม่ว่าบุคคลทำกรรมอย่างไร เขาย่อมเสวยผลกรรมนั้นอย่างนั้น” เช่นนี้แล้วการประพฤติพรหมจรรย์ย่อมเป็นไปไม่ได้ และโอกาสที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์ย่อมไม่มี แต่หากกล่าวว่า “ไม่ว่าบุคคลทำกรรมอย่างไร เขาย่อมเสวยผลกรรมนั้นตามที่ควรเป็น” เช่นนี้แล้วการประพฤติพรหมจรรย์ย่อมเป็นไปได้ และโอกาสที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์ย่อมมี

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการอธิบายว่า ผลของกรรมเล็กน้อย อาจนำไปสู่นรกสำหรับบางคน หรืออาจได้รับการชดใช้และหมดสิ้นไปในชีวิตนี้สำหรับอีกคน ขึ้นอยู่กับคุณสมบัติทางจิตใจและการพัฒนาตนเองของบุคคลนั้น

• บุคคลที่ทำกรรมเล็กน้อยแล้วไปตกนรก: คือผู้ที่ไม่ได้เจริญกาย ศีล จิต และปัญญา เป็นคนใจแคบ มีจิตใจไม่กว้างขวาง และใช้ชีวิตอยู่ด้วยความทุกข์
• บุคคลที่ทำกรรมเล็กน้อยแล้วได้รับการชดใช้หมดไปในชีวิตนี้: คือผู้ที่เจริญกาย ศีล จิต และปัญญาแล้ว เป็นคนใจกว้าง มีจิตใจอันประเสริฐ แผ่พรหมวิหารไปในอารมณ์อันไม่มีประมาณ

พระพุทธเจ้าทรงเปรียบเทียบด้วยอุปมาที่เข้าใจง่าย

• อุปมาเรื่องเกลือ: หากใส่เกลือหนึ่งก้อนลงในแก้วน้ำเล็ก ๆ น้ำนั้นจะเค็มจนดื่มไม่ได้ เปรียบเสมือนจิตใจที่แคบยังไม่ได้รับการพัฒนา กรรมเล็กน้อยก็สามารถทำให้ทุกข์ใหญ่หลวงได้ แต่หากใส่เกลือหนึ่งก้อนลงในแม่น้ำคงคาอันกว้างใหญ่ น้ำในแม่น้ำคงคาจะไม่เค็มจนดื่มไม่ได้ เปรียบเสมือนจิตใจที่กว้างขวาง เจริญแล้วด้วยเมตตา กรรมเล็กน้อยก็ไม่สามารถสร้างความทุกข์ที่รุนแรงได้ เพราะได้รับการชดใช้และหมดไปอย่างรวดเร็ว
• อุปมาเรื่องการถูกจำคุกและการลงโทษ: เช่น คนยากจนที่มีทรัพย์น้อยอาจถูกจำคุกได้ง่ายแม้ขโมยเล็กน้อย ขณะที่คนมั่งมีร่ำรวยอาจไม่ต้องถูกจำคุก หรือคนเลี้ยงแกะสามารถลงโทษคนจนได้ แต่ไม่สามารถลงโทษพระราชาได้ สิ่งเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงอิทธิพลของสถานะทางสังคมและ "คุณสมบัติทางจิต" ที่แตกต่างกันในการรับมือกับผลกรรม

ดังนั้น พระสูตรนี้จึงเน้นย้ำว่า การพัฒนาตนเองทั้งทางกาย ศีล จิต และปัญญา การมีจิตใจที่กว้างขวาง และการเจริญพรหมวิหารธรรม มีส่วนสำคัญอย่างยิ่งในการเปลี่ยนผลของกรรมเล็กน้อยให้เป็นสิ่งที่สามารถจัดการและชดใช้ให้หมดสิ้นไปได้ในชีวิตนี้ ทำให้บุคคลมีโอกาสที่จะบรรลุการดับทุกข์และดำเนินชีวิตในพรหมจรรย์ได้อย่างสมบูรณ์