อัสสขลุงกสูตร

อัสสขลุงกสูตร (AN 3.140) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย โดยทรงเปรียบเทียบเรื่อง ม้าป่า ๓ ประเภท กับ บุคคลป่า ๓ ประเภท (ภิกษุ) เพื่ออธิบายถึงคุณสมบัติที่แตกต่างกันของผู้ปฏิบัติธรรม

สำหรับ ม้าป่า ๓ ประเภท ได้แก่:

• ม้าที่เร็ว แต่ไม่สวยงามและไม่สมส่วน
• ม้าที่เร็วและสวยงาม แต่ไม่สมส่วน
• ม้าที่เร็ว สวยงาม และสมส่วน

ส่วน บุคคลป่า ๓ ประเภท (ภิกษุ) นั้น พระพุทธองค์ทรงอธิบายคุณสมบัติ "เร็ว" "สวยงาม" และ "สมส่วน" ในบริบทของผู้ปฏิบัติธรรมดังนี้:

• ความเร็ว: หมายถึงการที่ภิกษุเข้าใจอริยสัจ ๔ อย่างถ่องแท้ คือ "นี้คือทุกข์" "นี้คือสมุทัย" "นี้คือนิโรธ" และ "นี้คือมรรคที่นำไปสู่ความดับทุกข์"
• ความงดงาม: หมายถึงการที่ภิกษุสามารถตอบคำถามเกี่ยวกับพระธรรมวินัยได้อย่างคล่องแคล่ว ไม่ติดขัด
• ความสมส่วน: หมายถึงการที่ภิกษุได้รับปัจจัย ๔ อันเป็นเครื่องอุปโภคบริโภคที่จำเป็น เช่น จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัย (ยาสำหรับผู้ป่วย)

เมื่อนำคุณสมบัติเหล่านี้มาจำแนก บุคคลป่า ๓ ประเภท จึงได้แก่:

• ประเภทที่ ๑: เร็ว แต่ไม่สวยงามและไม่สมส่วน
  ภิกษุผู้นี้เข้าใจอริยสัจ ๔ (เร็ว) แต่เมื่อถูกถามเรื่องธรรมวินัยกลับตอบไม่ได้ติดขัด (ไม่สวยงาม) และไม่ได้รับปัจจัย ๔ (ไม่สมส่วน)
• ประเภทที่ ๒: เร็วและสวยงาม แต่ไม่สมส่วน
  ภิกษุผู้นี้เข้าใจอริยสัจ ๔ (เร็ว) สามารถตอบคำถามธรรมวินัยได้ดี (สวยงาม) แต่ไม่ได้รับปัจจัย ๔ (ไม่สมส่วน)
• ประเภทที่ ๓: เร็ว สวยงาม และสมส่วน
  ภิกษุผู้นี้เข้าใจอริยสัจ ๔ (เร็ว) สามารถตอบคำถามธรรมวินัยได้ดี (สวยงาม) และได้รับปัจจัย ๔ ครบถ้วน (สมส่วน)

พระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า ภิกษุที่สมบูรณ์ที่สุดคือผู้ที่มีคุณสมบัติครบทั้งสามประการ คือ มีความเข้าใจในธรรมะอย่างลึกซึ้ง มีความสามารถในการอธิบายธรรมะได้อย่างชัดเจน และได้รับการสนับสนุนปัจจัยสี่อย่างเพียงพอ ซึ่งเป็นองค์ประกอบที่เกื้อกูลต่อการประพฤติพรหมจรรย์และเป็นแบบอย่างที่ดีในพระศาสนา