อัสสสทัสสสูตร

อัสสสทัสสสูตร (อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงเปรียบเทียบคุณลักษณะของ ม้าอาชาไนย กับ บุคคลผู้ประเสริฐ เพื่อแสดงให้เห็นถึงความแตกต่างของระดับคุณธรรมและจริยาวัตร โดยใช้เกณฑ์ 3 ประการ คือ ความเร็ว ความสวยงาม และสัดส่วนที่เหมาะสม

พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบคุณลักษณะของบุคคลผู้ประเสริฐ (พระอนาคามีผู้เข้าถึงความเป็นโอปปาติกะ) ไว้ดังนี้:

• ความเร็ว (Fast): หมายถึง การที่บุคคลนั้นสามารถบรรลุธรรมเป็นพระอนาคามี ละสังโยชน์เบื้องต่ำได้ 5 ประการ และอุบัติขึ้นในภพภูมิที่จะปรินิพพานในภพนั้นโดยไม่กลับมาสู่โลกนี้อีก
• ความสวยงาม (Beautiful): หมายถึง การเป็นผู้ที่มีความเชี่ยวชาญในพระธรรมวินัย สามารถตอบคำถามเกี่ยวกับหลักธรรมและการฝึกฝนอบรมได้อย่างถูกต้องชัดเจน ไม่ติดขัด
• สัดส่วนที่เหมาะสม (Well proportioned): หมายถึง การเป็นผู้ที่ได้รับปัจจัยสี่ (จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และยารักษาโรค) จากศรัทธาสาธุชนอย่างราบรื่นและเพียงพอ

จากเกณฑ์ดังกล่าว พระพุทธเจ้าได้จำแนกบุคคลผู้ประเสริฐออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่:

• ประเภทที่ 1: เป็นผู้มีความเร็ว (บรรลุธรรม) แต่ไม่สวยงาม (ตอบคำถามไม่ได้) และไม่มีสัดส่วน (ไม่ได้รับปัจจัยสี่)
• ประเภทที่ 2: เป็นผู้มีความเร็ว (บรรลุธรรม) และสวยงาม (ตอบคำถามได้) แต่ยังขาดสัดส่วน (ไม่ได้รับปัจจัยสี่)
• ประเภทที่ 3: เป็นผู้ที่เพียบพร้อมทั้งความเร็ว (บรรลุธรรม) ความสวยงาม (ตอบคำถามได้) และสัดส่วน (ได้รับปัจจัยสี่)

พระสูตรนี้เน้นย้ำให้เห็นว่า แม้ในระดับของผู้ที่ปฏิบัติธรรมจนถึงขั้นสูงแล้ว ความสามารถในการถ่ายทอดหลักธรรมและการเป็นที่เคารพศรัทธาจนได้รับปัจจัยเกื้อหนุนนั้น ยังคงมีความแตกต่างกันตามวาสนาและบุญบารมีที่สั่งสมมา แต่ทั้ง 3 ประเภทล้วนเป็น บุคคลผู้ประเสริฐ ที่ก้าวเข้าสู่กระแสแห่งนิพพานแล้วทั้งสิ้น