อนุพุทธสูตร

ในอนุพุทธสูตร (AN 4.1) พระพุทธเจ้าประทับอยู่ที่หมู่บ้านวาเรส แคว้นวัชชี ได้ตรัสกับเหล่าภิกษุว่า สาเหตุที่ทำให้ทั้งพระองค์และภิกษุทั้งหลายต้องท่องเที่ยวเวียนว่ายตายเกิดมาเป็นเวลานานแสนนานนั้น เป็นเพราะไม่ได้เข้าใจและไม่ได้แทงตลอดในธรรมสี่ประการ

ธรรมสี่ประการที่ทรงกล่าวถึง ได้แก่:

• อริยสีล (ศีลอันประเสริฐ)
• อริยสมาธิ (สมาธิอันประเสริฐ)
• อริยปัญญา (ปัญญาอันประเสริฐ)
• อริยวิมุตติ (วิมุตติอันประเสริฐ หรือความหลุดพ้นอันประเสริฐ)

พระองค์ทรงอธิบายว่า ตราบใดที่ยังไม่ได้เข้าใจและยังไม่ได้แทงตลอดในธรรมสี่ประการนี้ ก็ย่อมต้องเวียนว่ายตายเกิดต่อไปไม่สิ้นสุด แต่เมื่อใดที่ธรรมเหล่านี้ได้รับการเข้าใจและแทงตลอดอย่างสมบูรณ์แล้ว ตัณหาในภพใหม่ก็จะถูกตัดขาด เครื่องผูกพันกับภพชาติก็จะสิ้นสุดลง และจะไม่มีการเกิดอีกในภพต่อไป นั่นหมายถึงการบรรลุถึงความหลุดพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิด

พระพุทธองค์ทรงเน้นย้ำว่า พระโคตมะผู้มีพระนามก้องโลก ได้เข้าใจและแทงตลอดในศีล สมาธิ ปัญญา และวิมุตติอันยอดเยี่ยมเหล่านี้แล้ว และด้วยปัญญาญาณอันลึกซึ้ง พระองค์จึงได้ทรงแสดงธรรมนี้แก่เหล่าภิกษุทั้งหลาย

คำสอนนี้จึงเป็นหลักสำคัญที่ชี้ให้เห็นว่า หนทางแห่งการพ้นทุกข์และการสิ้นสุดการเวียนว่ายตายเกิด คือการเจริญและทำความเข้าใจในศีล สมาธิ ปัญญา และวิมุตติ ให้สำเร็จบริบูรณ์ พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นพระศาสดา ทรงเห็นแจ้งโลกอย่างถ่องแท้และได้ทรงดับทุกข์โดยสิ้นเชิงแล้ว ด้วยการปฏิบัติตามหลักธรรมเหล่านี้ นำไปสู่การดับสนิทซึ่งกิเลสและกองทุกข์ทั้งปวง