อุทกรหทสูตร

พระสูตรนี้เปรียบเทียบบุคคล 4 ประเภทกับลักษณะของทะเลสาบ โดยพระพุทธองค์ทรงจำแนกบุคคลตามความสัมพันธ์ระหว่าง "กิริยาท่าทางภายนอก" กับ "ความเข้าใจในอริยสัจ 4" เพื่อให้เห็นว่าความน่าเลื่อมใสที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่เปลือกนอก แต่อยู่ที่ปัญญาความรู้แจ้งในธรรม

โดยแบ่งประเภทบุคคลออกเป็น 4 จำพวก ดังนี้:

• ตื้นแต่ดูเหมือนลึก: คือผู้ที่มีกิริยาท่าทางสำรวม งดงาม น่าเลื่อมใสในการเคลื่อนไหวหรือการครองจีวร แต่ไม่มีความเข้าใจในอริยสัจ 4 เปรียบเสมือนทะเลสาบที่ดูภายนอกกว้างใหญ่แต่กลับตื้นเขิน
• ลึกแต่ดูเหมือนตื้น: คือผู้ที่มีกิริยาภายนอกดูไม่โดดเด่น ไม่น่าเลื่อมใส แต่มีความเข้าใจในอริยสัจ 4 อย่างถ่องแท้ เปรียบเสมือนทะเลสาบที่ดูธรรมดาแต่มีความลึกซึ้ง
• ตื้นและดูเหมือนตื้น: คือผู้ที่กิริยาภายนอกไม่น่าเลื่อมใส ทั้งยังไม่มีความเข้าใจในธรรม ไม่รู้เรื่องทุกข์และการดับทุกข์
• ลึกและดูเหมือนลึก: คือผู้ที่มีกิริยาภายนอกงดงามน่าเลื่อมใส และมีความเข้าใจในอริยสัจ 4 อย่างลึกซึ้ง ถือเป็นบุคคลที่สมบูรณ์ทั้งภายนอกและภายใน

ใจความสำคัญและคำสอนหลัก: พระสูตรนี้สอนให้พุทธศาสนิกชนรู้จัก "การพิจารณาบุคคล" ไม่ควรตัดสินผู้อื่นเพียงแค่รูปลักษณ์ กิริยาอาการ หรือความสง่างามภายนอก เพราะสิ่งเหล่านั้นอาจเป็นเพียงภาพลวงตา แต่ต้องให้ความสำคัญกับ "ปัญญา" โดยเฉพาะความเข้าใจในอริยสัจ 4 อันเป็นหัวใจสำคัญที่จะนำไปสู่การดับทุกข์ ซึ่งถือเป็นความลึกซึ้งที่แท้จริงของบุคคล