อูมิภยสูตร

ในอูมิภยสูตร พระพุทธเจ้าทรงเปรียบเทียบการออกบวชและการประพฤติพรหมจรรย์เสมือนการลงสู่ห้วงน้ำ ซึ่งผู้บวชควรตระหนักถึงภัย 4 ประการที่อาจทำให้ท้อถอยและละทิ้งการฝึกตนกลับไปใช้ชีวิตทางโลก เปรียบได้กับภัยในมหาสมุทรที่คอยขัดขวางผู้เดินทาง ภัยทั้ง 4 ประการ ได้แก่:

• ภัยคือคลื่น (ความโกรธและความไม่พอใจ): เกิดขึ้นเมื่อพระภิกษุไม่พอใจที่ถูกเพื่อนบรรพชิตตักเตือนหรือสอนเรื่องระเบียบวินัย การวางตัว หรือการปฏิบัติตน โดยมองว่าเป็นการก้าวก่ายจากผู้ที่อายุน้อยกว่าจนเกิดโทสะและทิ้งการฝึกไป
• ภัยคือจระเข้ (ความติดใจในรสอาหาร): เกิดขึ้นเมื่อพระภิกษุไม่พอใจในข้อกำหนดเรื่องการขบฉันที่เคร่งครัด โดยหวนนึกถึงความสะดวกสบายในการกินดื่มตามใจชอบเมื่อครั้งยังเป็นคฤหัสถ์ จนทำให้ความอยากในรสอาหาร (กามคุณ) เป็นเหตุให้ลาเพศบรรพชิต
• ภัยคือวังวน (ความเพลิดเพลินในกามคุณ 5): เกิดขึ้นเมื่อพระภิกษุผู้ไม่สำรวมอินทรีย์ ไปเห็นคฤหัสถ์เสพสุขด้วยกามคุณ 5 แล้วเกิดความฟุ้งซ่าน นึกเสียดายทรัพย์สินและความสุขทางโลกที่เคยมี จนตัดสินใจกลับไปใช้ชีวิตทางโลกเพื่อเสพสุขเหล่านั้น
• ภัยคือฉลาม (ความหลงใหลในสตรี): เกิดขึ้นเมื่อพระภิกษุผู้ไม่สำรวมกายวาจาใจ เข้าไปในหมู่บ้านแล้วพบเห็นสตรีที่แต่งกายยั่วยวนจนเกิดความกำหนัดในใจ นำไปสู่การตัดสินใจสึกเพราะความพ่ายแพ้ต่ออำนาจของกามราคะ

บทสรุปและคำสอนหลัก: พระสูตรนี้สอนให้ผู้บวชเห็นภัยที่แฝงมากับกิเลสภายในและสิ่งเร้าภายนอก การจะรักษาการฝึกฝนตนให้ยั่งยืนได้นั้น จำเป็นต้องมีความอดทนต่อคำสั่งสอน มีความสำรวมในอินทรีย์ และมีสติระลึกรู้เท่าทันอารมณ์ของตนเอง เพื่อป้องกันไม่ให้ตนเองต้องพ่ายแพ้ต่อกิเลสและละทิ้งเส้นทางแห่งการพ้นทุกข์ไปกลางคัน