ยุคนัทธสูตร

ยุคนัทธสูตร (อังคุตตรนิกาย จตุกนิบาต) เป็นพระสูตรที่พระอานนท์เถระได้แสดงแก่เหล่าภิกษุ ณ โฆสิตาราม เมืองโกสัมพี โดยท่านได้กล่าวถึงหนทาง 4 ประการที่ทำให้ผู้ปฏิบัติบรรลุความเป็นพระอรหันต์ (ความสมบูรณ์แห่งมรรคผล) ซึ่งแต่ละบุคคลอาจมีวิธีการบำเพ็ญภาวนาที่แตกต่างกันตามจริตและปัจจัย ดังนี้:

• สมถะนำวิปัสสนา: เริ่มจากการฝึกสมาธิเพื่อให้จิตสงบก่อน แล้วจึงเจริญปัญญาตามมาภายหลัง จนมรรคเกิดขึ้นและละสังโยชน์ได้
• วิปัสสนานำสมถะ: เริ่มจากการฝึกใช้ปัญญาพิจารณาธรรมเพื่อให้เกิดความเห็นแจ้งก่อน แล้วจึงฝึกสมาธิเพื่อให้จิตสงบ จนมรรคเกิดขึ้นและละสังโยชน์ได้
• สมถะและวิปัสสนาควบคู่กัน (ยุคนัทธะ): การฝึกสมถะและวิปัสสนาไปพร้อมๆ กันอย่างกลมกลืน เพื่อให้จิตรวมตัวเป็นสมาธิไปพร้อมกับปัญญาที่เห็นแจ้ง จนมรรคเกิดขึ้นและละสังโยชน์ได้
• ธรรมฐิติญาณอันเกิดจากความเร่าร้อน: เกิดจากกรณีที่จิตมีความฟุ้งซ่านรบกวนในการหาความรู้ในธรรม แต่เมื่อถึงเวลาที่จิตสามารถตั้งมั่น สงบ และเป็นสมาธิได้เองอย่างฉับพลัน ทำให้มรรคเกิดขึ้นจนสามารถละสังโยชน์และอนุสัยกิเลสได้สำเร็จ

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้ชี้ให้เห็นว่า การบรรลุธรรมไม่ได้มีรูปแบบตายตัวเพียงแบบเดียว โดยเน้นความสำคัญที่การทำให้ มรรค เกิดขึ้นในจิตใจ เพื่อใช้ในการกำจัดสังโยชน์ (เครื่องร้อยรัด) และอนุสัย (กิเลสที่นอนเนื่อง) ให้หมดไป ผู้ปฏิบัติจึงควรพิจารณาเลือกแนวทางที่เหมาะสมกับจริตของตน เพื่อนำไปสู่ความหลุดพ้นจากอาสวะทั้งปวงตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา