โยธาชีวสูตร

ในโยธาชีวสูตร (AN 4.181) พระพุทธเจ้าทรงเปรียบเทียบคุณสมบัติของ "นักรบ" กับ "ภิกษุ" โดยชี้ให้เห็นว่า นักรบที่จะเป็นที่ยอมรับของพระราชาต้องประกอบด้วยองค์ประกอบ 4 ประการฉันใด ภิกษุที่จะเป็นผู้ควรแก่การเคารพบูชาและเป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ก็ต้องประกอบด้วยคุณธรรม 4 ประการเช่นเดียวกัน เพื่อใช้ในการรบกับกิเลสในใจตนเอง

คุณสมบัติ 4 ประการที่ภิกษุต้องมี ได้แก่:

• มีความชำนาญในพื้นฐาน: คือการมีศีลบริสุทธิ์ สำรวมในพระปาติโมกข์ มีมารยาทดี เห็นโทษในความผิดแม้เพียงเล็กน้อย และรักษาศีลที่ตนสมาทานไว้อย่างเคร่งครัด
• เป็นนักยิงไกล: คือการใช้ปัญญาพิจารณาเห็นความจริงในรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ ทั้งในอดีต ปัจจุบัน อนาคต ทั้งภายในและภายนอก ว่า "นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา"
• เป็นนักยิงแม่น: คือการบรรลุถึงความเข้าใจใน อริยสัจ 4 ได้แก่ การเข้าใจในเรื่องทุกข์ เหตุแห่งทุกข์ ความดับทุกข์ และหนทางไปสู่ความดับทุกข์อย่างแจ่มแจ้ง
• เป็นผู้ทำลายก้อนใหญ่: คือการปฏิบัติเพื่อ "ทำลายกองแห่งอวิชชา" อันเป็นรากเหง้าของความไม่รู้ทั้งหมดให้สิ้นไป

โดยสรุป พระสูตรนี้สอนให้เห็นว่าการเป็นผู้ปฏิบัติธรรมที่แท้จริงเปรียบเสมือนการฝึกฝนตนเองอย่างเข้มข้นดุจนักรบ โดยใช้ศีลเป็นพื้นฐาน ใช้ปัญญาพิจารณาขันธ์ 5 จนเห็นแจ้งในอริยสัจ และทำลายอวิชชาให้พินาศไป ภิกษุผู้ปฏิบัติได้ครบถ้วนเช่นนี้จึงถือเป็นผู้ที่ควรค่าแก่การกราบไหว้และเป็นเนื้อนาบุญที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของโลก