วัสสการสูตร

วัสสการสูตร ว่าด้วยเรื่องการรู้จักบุคคลตามความเป็นจริง พระพุทธเจ้าได้ทรงสนทนากับพราหมณ์วัสสการะ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ เกี่ยวกับความสามารถในการประเมินคุณธรรมของบุคคล ซึ่งสรุปเป็นหลักเกณฑ์ได้ว่า คนพาลไม่สามารถรู้หรือเข้าใจคุณธรรมของสัตบุรุษหรือคนพาลด้วยกันเองได้ แต่สัตบุรุษเท่านั้นที่สามารถจำแนกและรู้จักทั้งสัตบุรุษและคนพาลได้อย่างถูกต้อง

หลักธรรมสำคัญที่ปรากฏในพระสูตรนี้สามารถสรุปได้ดังนี้:

• คนพาล (อสัตบุรุษ) ไม่สามารถมองเห็นหรือเข้าใจคุณธรรมของผู้อื่นได้ ไม่ว่าผู้นั้นจะเป็นคนพาลเหมือนกันหรือเป็นคนดี เพราะขาดวิสัยแห่งปัญญาในการหยั่งรู้จิตใจผู้อื่น
• สัตบุรุษ ผู้เปี่ยมด้วยปัญญาและความดี ย่อมมีความสามารถในการมองเห็นและวิเคราะห์คุณลักษณะของบุคคลอื่นได้อย่างทะลุปรุโปร่ง จึงสามารถรู้ได้ว่าใครเป็นคนดีหรือใครเป็นคนพาล

พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบผ่านเรื่องราวของพราหมณ์โตเทยยะ ที่ได้อธิบายแก่เหล่าบริวารว่า เหตุที่พระเจ้าเอฬัยยะและเหล่าข้าราชบริพารผู้มีความฉลาดหลักแหลมต่างให้ความเคารพนับถือสมณะรามบุตรอย่างสูงสุดนั้น เป็นเพราะสมณะรามบุตรมีความเฉลียวฉลาดและมีคุณธรรมที่สูงส่งกว่าตน การที่ผู้ที่มีปัญญาเลือกเคารพบูชาผู้ที่มีปัญญาและคุณธรรมสูงกว่า ย่อมเป็นเครื่องพิสูจน์ถึงความสามารถของสัตบุรุษในการรู้จักสัตบุรุษด้วยกันเอง

สรุปคือ สภาวะทางจิตของบุคคล มีผลโดยตรงต่อการเลือกคบหาและประเมินค่าผู้อื่น การที่คนคนหนึ่งจะยอมรับนับถือหรือยกย่องใคร ย่อมสะท้อนให้เห็นถึงระดับคุณธรรมและปัญญาในจิตใจของผู้นั้น ผู้ที่เป็นสัตบุรุษจึงเป็นผู้ที่มีความชัดเจนในการเลือกคบหาและวางตัวได้อย่างถูกต้องเหมาะสมตามความเป็นจริง