ปฐมทุฏฐโทสสิกขาบท

พระบัญญัติ: ภิกษุใด ขัดเคือง มีโทสะ ไม่แช่มชื่น ใส่ความภิกษุด้วย อาบัติปาราชิกที่ไม่มีมูล โดยมุ่งหมายว่า “ทำอย่างไรจึงจะให้ภิกษุนั้นพ้นจากพรหมจรรย์นี้ได้” ครั้นสมัยต่อจากนั้น อันผู้ใดผู้หนึ่งโจทก็ตามไม่โจทก็ตาม อธิกรณ์นั้นเป็นเรื่องไม่มีมูล และภิกษุยอมรับผิด เป็นสังฆาทิเสส

ตัวอย่าง:

• ภิกษุผู้โจทก์ไม่ได้เห็นภิกษุต้องอาบัติปาราชิก ถ้าโจทก์ภิกษุนั้นว่า "ข้าพเจ้าเห็นท่านต้องอาบัติปาราชิกแล้ว" ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ทุกๆ คำพูด
• ภิกษุผู้โจทก์ไม่ได้ยินว่าภิกษุต้องอาบัติปาราชิก ถ้าโจทก์ภิกษุนั้นว่า "ข้าพเจ้าได้ยินว่าท่านต้องอาบัติปาราชิกแล้ว" ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ทุกๆ คำพูด
• ภิกษุผู้ถูกโจทก์ต้องอาบัติปาราชิกจริง ภิกษุผู้โจทก์มีความเห็นว่าท่านไม่บริสุทธิ์ โจทก์ภิกษุนั้นด้วยอาบัติปาราชิก ไม่ต้องอาบัติ
• ภิกษุผู้ถูกโจทก์ต้องอาบัติปาราชิกจริง ภิกษุผู้โจทก์มีความเห็นว่าท่านบริสุทธิ์ แต่มาโจทก์อาบัติปาราชิกในภายหลังเพราะความโกรธ ภิกษุผู้โจทก์ต้องอาบัติสังฆาทิเสส
• ภิกษุผู้ถูกโจทก์เป็นผู้บริสุทธิ์ ภิกษุผู้โจทก์มีความเห็นว่าท่านไม่บริสุทธิ์ต้องอาบัติปาราชิก ขอโอกาสก่อน มีความประสงค์จะให้พ้นจากพรหมจรรย์จึงโจทก์ภิกษุนั้น ไม่ต้องอาบัติ

ไม่ครบองค์เป็นอาบัติรองลงมา:

• ภิกษุผู้ถูกโจทก์เป็นผู้บริสุทธิ์ ภิกษุผู้โจทก์มีความเห็นว่าท่านไม่บริสุทธิ์ต้องอาบัติปาราชิก ไม่ขอโอกาสก่อน มีความประสงค์จะให้พ้นจากพรหมจรรย์จึงโจทก์ภิกษุนั้น ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาบัติ (ไม่เป็นอาบัติ):

• ภิกษุจำเลยเป็นผู้บริสุทธิ์ ภิกษุผู้โจทก์มีความเห็นว่าเป็นผู้ไม่บริสุทธิ์
• ภิกษุจำเลยเป็นผู้ไม่บริสุทธิ์ ภิกษุผู้โจทก์มีความเห็นว่าเป็นผู้ไม่บริสุทธิ์
• ภิกษุวิกลจริต
• ภิกษุต้นบัญญัติ