วิตถารสูตร

ในวิตถารสูตร (อังคุตตรนิกาย จตุกนิบาต) พระพุทธเจ้าทรงแสดงหลักธรรมเรื่อง "กรรม 4 ประการ" ที่พระองค์ได้ตรัสรู้ด้วยพระปัญญาอันยิ่ง เพื่อชี้ให้เห็นถึงที่มาและผลลัพธ์ของการกระทำที่ส่งผลต่อการเวียนว่ายตายเกิดของสรรพสัตว์ โดยแบ่งออกเป็นหมวดหมู่ดังนี้:

• กรรมดำมีวิบากดำ: คือการกระทำทางกาย วาจา และใจที่เป็นอกุศลหรือเบียดเบียนผู้อื่น ส่งผลให้ไปเกิดในภพภูมิที่เต็มไปด้วยความทุกข์และได้รับประสบการณ์ที่เจ็บปวด เช่น สัตว์นรก
• กรรมขาวมีวิบากขาว: คือการกระทำทางกาย วาจา และใจที่เป็นกุศลหรือมีความประณีต ส่งผลให้ไปเกิดในภพภูมิที่สมบูรณ์ด้วยความสุขและได้รับสัมผัสอันน่ารื่นรมย์ เช่น เทวดา
• กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำและขาว: คือการกระทำที่มีทั้งส่วนที่เป็นกุศลและอกุศลปนกัน ส่งผลให้ไปเกิดในภพภูมิที่มีทั้งสุขและทุกข์ผสมกัน เช่น มนุษย์และเทพบางพวก
• กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว (เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม): คือเจตนาในการละกรรมทั้ง 3 ประเภทข้างต้น ซึ่งเปรียบเสมือนหนทางในการหลุดพ้นจากการปรุงแต่งของกรรมทั้งปวง

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า การเวียนว่ายอยู่ในสังสารวัฏนั้นถูกกำหนดด้วยเจตนาหรือกรรมที่เราสั่งสมไว้ หากเรายังยึดติดกับการกระทำที่เป็นดำหรือขาว เราย่อมต้องเสวยผลของกรรมนั้นต่อไปอย่างไม่สิ้นสุด แต่ทว่าการเจริญมรรคหรือการมีเจตนาเพื่อ "ละ" การกระทำที่ติดอยู่ในกระแสของกรรมทั้งปวงนั้น ถือเป็นแนวทางสูงสุดที่นำไปสู่ "ความสิ้นกรรม" หรือความหลุดพ้นจากวัฏสงสารอย่างแท้จริง ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา