อริยมัคคสูตร

ในอริยมัคคสูตร พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงหลักธรรมว่าด้วยกรรม 4 ประการ ซึ่งพระองค์ได้ตรัสรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งของพระองค์เอง เพื่อให้พุทธบริษัทเข้าใจถึงการกระทำและผลที่จะได้รับ โดยแบ่งประเภทของกรรมตามลักษณะเจตนาและผลลัพธ์ ดังนี้:

• กรรมดำที่มีผลเป็นกรรมดำ: คือการกระทำที่ประกอบด้วยเจตนาที่เป็นอกุศล เบียดเบียนตนเองหรือผู้อื่นทางกาย วาจา และใจ
• กรรมขาวที่มีผลเป็นกรรมขาว: คือการกระทำที่ประกอบด้วยเจตนาที่เป็นกุศล มีความเมตตาและสร้างสรรค์ทางกาย วาจา และใจ
• กรรมทั้งดำและขาวที่มีผลทั้งดำและขาว: คือการกระทำที่ประกอบด้วยเจตนาผสมผสานกัน ทั้งที่เป็นกุศลและอกุศลปะปนกันไป
• กรรมที่ไม่ดำไม่ขาว มีผลไม่เป็นทั้งดำและขาว: คือการปฏิบัติเพื่อความสิ้นไปแห่งกรรม ซึ่งก็คือการดำเนินตามมรรคมีองค์ 8 ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ และสัมมาสมาธิ

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้เน้นย้ำให้เห็นว่า กรรมดำและกรรมขาวล้วนนำไปสู่การเวียนว่ายตายเกิดในภพภูมิต่างๆ ตามอำนาจของเจตนา แต่การเจริญมรรคมีองค์ 8 ถือเป็นหนทางสายกลางที่ทรงคุณค่าที่สุด เพราะเป็นการกระทำที่อยู่เหนือกระแสของกรรมดีและกรรมชั่ว เป็นเครื่องมือสำคัญในการตัดวงจรของกิเลสและนำไปสู่การสิ้นสุดแห่งกรรมทั้งปวงอย่างแท้จริง ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา