ถูปารหสูตร

ถูปารหสูตร (พระสูตรว่าด้วยบุคคลผู้ควรแก่การสร้างสถูปเจดีย์) ปรากฏอยู่ในอังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต ข้อที่ 247 ซึ่งเป็นพระธรรมเทศนาที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่เหล่าภิกษุ เพื่อชี้แจงถึงบุคคลระดับสูง 4 ประเภท ที่มีคุณธรรมและความสำคัญยิ่งต่อโลกและสังคม สมควรแก่การสร้าง "สถูป" หรือ "เจดีย์" ไว้เพื่อเป็นที่กราบไหว้และเป็นเครื่องเตือนใจถึงคุณงามความดีของท่านเหล่านั้น

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้มุ่งเน้นไปที่การยกย่องบุคคลผู้เป็นแบบอย่างทางจิตวิญญาณและการปกครอง โดยพระองค์ทรงจำแนกบุคคลผู้สมควรแก่การสร้างอนุสรณ์สถานไว้ 4 จำพวก ได้แก่:

• ตถาคต: พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้ด้วยพระองค์เอง
• ปัจเจกพุทธเจ้า: พระผู้ตรัสรู้เฉพาะตน ไม่ได้สั่งสอนผู้อื่นให้บรรลุตาม
• สาวกของตถาคต: พระอรหันตสาวกผู้ปฏิบัติตามคำสอนและบรรลุธรรม
• พระเจ้าจักรพรรดิ: ผู้ปกครองโลกโดยธรรม ทรงไว้ซึ่งทศพิธราชธรรม

การสร้างสถูปเจดีย์ให้กับบุคคลทั้ง 4 ประเภทนี้ ไม่ได้เป็นเพียงการสร้างวัตถุเพื่อสักการะบูชาเท่านั้น แต่ยังเป็นไปเพื่อประโยชน์ในการเตือนสติพุทธบริษัทให้ระลึกถึงพระคุณของ ตถาคต และ พระอริยสาวก ที่ชี้ทางพ้นทุกข์ รวมถึงระลึกถึง พระเจ้าจักรพรรดิ ผู้เป็นแบบอย่างของการปกครองด้วยความเที่ยงธรรม คำสอนในพระสูตรนี้จึงสะท้อนให้เห็นว่า พุทธศาสนาให้ความสำคัญกับการเชิดชูบุคคลผู้มีคุณูปการต่อโลก ทั้งในแง่ของการยกระดับจิตใจและการสร้างความสงบสุขร่มเย็นแก่สังคม เพื่อให้ชนรุ่นหลังได้ยึดถือเป็นแนวทางในการปฏิบัติตาม เพื่อให้เกิดประโยชน์แก่ตนเองและผู้อื่นสืบไป