เสยยาสูตร

ในพระสูตร อังคุตตรนิกาย จตุกนิบาต (4.246) พระพุทธองค์ได้ทรงแสดงธรรมเรื่อง "อิริยาบถในการนอน" เพื่อชี้ให้เห็นถึงความแตกต่างของเป้าหมายและสภาวะจิตของบุคคลในขณะพักผ่อน โดยแบ่งรูปแบบการนอนออกเป็น 4 ประเภท ได้แก่

• การนอนแบบศพ: คือการนอนหงายเหยียดยาว เป็นท่าทางของผู้ที่สิ้นไร้สติสัมปชัญญะหรือผู้ที่ปราศจากความใส่ใจในกริยาอาการ
• การนอนแบบคนหลงใหลในกาม: คือการนอนตะแคงซ้าย ซึ่งสะท้อนถึงวิถีชีวิตของผู้ที่ยังหมกมุ่นอยู่กับการแสวงหาความสุขทางโลกและความเพลิดเพลิน
• การนอนแบบราชสีห์: คือการนอนตะแคงขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมกัน มีสติสัมปชัญญะสูง โดยเมื่อตื่นขึ้นจะมีการสำรวจร่างกายตนเองอยู่เสมอหากพบว่าไม่อยู่ในระเบียบก็จะเกิดความไม่สบายใจ แสดงถึงความมีสติระแวดระวังและมีความเป็นระเบียบวินัยในตนเอง
• การนอนแบบพระตถาคต: คือการนอนด้วยความสงบจากกามและอกุศลธรรมทั้งปวง โดยการเข้าถึงและดำรงอยู่ใน "ฌานสมาบัติทั้ง 4" ซึ่งเป็นการพักผ่อนที่เปี่ยมไปด้วยสติและสมาธิอันบริสุทธิ์

ใจความสำคัญและคำสอนหลัก: พระสูตรนี้มุ่งเน้นให้พุทธบริษัทได้ตระหนักถึงความสำคัญของการฝึกจิตในทุกอิริยาบถ แม้ในเวลาพักผ่อน การนอนแบบพระตถาคตถือเป็นแบบอย่างสูงสุดที่แสดงให้เห็นว่า ผู้ที่บรรลุธรรมนั้นไม่ได้ละทิ้งสติหรือปล่อยใจให้ตกอยู่ในความประมาท แต่เป็นการพักผ่อนที่ประกอบด้วยความสงบระงับจากกิเลส การรู้จักเลือกวิถีการพักผ่อนที่มีสติกำกับ ไม่เพียงแต่ช่วยรักษาสุขภาพกายตามแบบอย่างของราชสีห์ แต่ยังเป็นการยกระดับจิตใจไปสู่ความหลุดพ้นตามแบบอย่างของพระพุทธองค์ด้วย