ยถาภตสูตร

พระสูตรนี้ (ภตสูตร - an5.4) ว่าด้วยเรื่องการกระทำที่ส่งผลต่ออนาคตของภิกษุ (หรือผู้ปฏิบัติธรรม) โดยพระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบสภาวะจิตใจ 5 ประการที่เปรียบเสมือนการนำพาชีวิตไปสู่ "นรก" หรือ "สวรรค์" เหมือนดังถูกนำไปวางไว้ ซึ่งเน้นย้ำถึงกฎแห่งกรรมและการพัฒนาตนเองในทางธรรม

สำหรับบุคคลที่ดำเนินชีวิตไปสู่หนทางแห่งความเสื่อม หรือเปรียบได้กับการตกนรกทั้งเป็นนั้น เกิดจากการประกอบด้วยอกุศลธรรม 5 ประการ ได้แก่:

• ไม่มีศรัทธา: ขาดความเชื่อมั่นในคุณความดีและหลักธรรม
• ไม่มีหิริ: ไม่มีความละอายต่อการทำชั่ว
• ไม่มีโอตตัปปะ: ไม่มีความเกรงกลัวต่อผลของบาป
• เกียจคร้าน: ย่อหย่อนในการปฏิบัติกิจและพัฒนาตนเอง
• ปัญญาเขลา: ขาดความรู้แจ้ง ไม่สามารถแยกแยะผิดชอบชั่วดีได้

ในทางตรงกันข้าม บุคคลที่ดำเนินชีวิตไปสู่หนทางแห่งความเจริญ หรือเปรียบได้กับการไปสู่สวรรค์นั้น ย่อมประกอบด้วยกุศลธรรม 5 ประการอันเป็นฐานรากสำคัญ คือ:

• มีความศรัทธา: เชื่อมั่นในสิ่งที่ควรเชื่อและหลักแห่งความดี
• มีหิริ: มีความละอายใจที่จะทำสิ่งที่ผิดศีลธรรม
• มีโอตตัปปะ: มีความเกรงกลัวต่อการกระทำที่จะก่อให้เกิดผลเสีย
• มีความเพียร: ขยันหมั่นเพียรในการละชั่วและทำดี
• มีปัญญา: รอบรู้ในธรรม สามารถพิจารณาเหตุผลและดำเนินชีวิตได้อย่างถูกต้อง

สรุปใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการเตือนสติให้ผู้ปฏิบัติธรรมสำรวจตนเองอยู่เสมอว่า คุณธรรมทั้ง 5 ประการนี้เป็นตัวกำหนดทิศทางของชีวิต หากละทิ้งหลักกุศลธรรมชีวิตย่อมตกต่ำ แต่หากหมั่นฝึกฝนตนเองให้มีธรรมะเหล่านี้ ย่อมเป็นผู้ที่ชื่อว่าได้สร้างหนทางไปสู่ความสุขอันเป็นทิพย์และหนทางแห่งความหลุดพ้น