สิกขาสูตร

สิกขาสูตรนี้ โดยพระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบคุณสมบัติ 5 ประการที่ส่งผลต่อการดำเนินชีวิตในสมณเพศอย่างชัดเจน โดยแบ่งออกเป็นสองกรณี คือผู้ที่ละทิ้งการศึกษา (สึก) กับผู้ที่อดทนรักษาพรหมจรรย์ไว้แม้จะเผชิญกับความทุกข์ยาก

พระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า หากภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดบอกลาการศึกษา (สิกขา) และกลับไปใช้ชีวิตทางโลก ผู้นั้นสมควรที่จะถูกตำหนิและวิพากษ์วิจารณ์โดยชอบธรรมด้วยเหตุผล 5 ประการ ว่าเป็นผู้ที่ขาดคุณธรรมพื้นฐานในการพัฒนาตน ดังนี้

• ศรัทธา: ขาดความเชื่อมั่นในหนทางแห่งการหลุดพ้น
• หิริ: ขาดความละอายต่อการทำบาป
• โอตตัปปะ: ขาดความเกรงกลัวต่อผลของอกุศลกรรม
• วิริยะ: ขาดความเพียรพยายามในการเจริญกุศลธรรม
• ปัญญา: ขาดความรู้แจ้งในกุศลธรรมทั้งหลาย

ในทางตรงกันข้าม สำหรับภิกษุหรือภิกษุณีที่ยังคงรักษา พรหมจรรย์ ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์ แม้จะต้องเผชิญกับความทุกข์กายทุกข์ใจ หรือต้องประสบกับความยากลำบากจนถึงขั้นร้องไห้เสียน้ำตา ผู้นั้นกลับเป็นผู้ที่สมควรได้รับคำสรรเสริญเยินยอ เพราะการดำรงอยู่ได้ด้วยความยากลำบากเช่นนั้นย่อมพิสูจน์ให้เห็นว่าบุคคลนั้นมี ศรัทธา หิริ โอตตัปปะ วิริยะ และปัญญา อย่างมั่นคงในกุศลธรรม

โดยสรุป คำสอนนี้มุ่งเน้นให้เห็นว่า ความเพียรและการรักษาศีล ไม่ได้ขึ้นอยู่กับความสะดวกสบายหรือความสุขทางใจเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับรากฐานของพละ 5 ประการ ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้บรรพชิตสามารถยืนหยัดอยู่บนหนทางแห่งการปฏิบัติธรรมได้ แม้ในยามที่ชีวิตต้องเผชิญกับอุปสรรคที่ขมขื่นที่สุดก็ตาม