วิมุตติสูตร

วิมุตติสูตร (โอกาสแห่งความหลุดพ้น 5 ประการ) เป็นพระสูตรที่แสดงถึงจังหวะเวลาหรือสถานการณ์อันเหมาะสมที่นักปฏิบัติจะสามารถบรรลุธรรม เข้าถึงความหลุดพ้นจากกิเลสและอาสวะทั้งปวง หากมีความเพียรพยายามอย่างแน่วแน่และไม่ประมาท โดยกระบวนการแห่งการเข้าถึงสมาธิและความหลุดพ้นนั้น มีลำดับขั้นตอนที่สำคัญคือ เมื่อเกิดความซาบซึ้งในธรรม (แรงบันดาลใจ) จะนำไปสู่ความปราโมทย์ ความอิ่มเอมใจ ความสงบกาย ความสุขใจ และท้ายที่สุดคือการหยั่งลงสู่สมาธิ ซึ่งเป็นฐานของการหลุดพ้น

โอกาสในการบรรลุธรรม 5 ประการ มีดังนี้:

• การฟังธรรม: ได้รับการสั่งสอนธรรมะจากพระศาสดาหรือเพื่อนสหธรรมิกที่นับถือ
• การแสดงธรรม: ได้ถ่ายทอดธรรมะที่ตนเล่าเรียนและจดจำมาให้ผู้อื่นฟังอย่างละเอียด
• การสาธยายธรรม: ได้ทบทวนหรือกล่าวธรรมะที่ตนเล่าเรียนมาด้วยตนเอง
• การตรึกตรองธรรม: ได้ใช้ความคิดพิจารณา ตรองตามธรรมะที่เล่าเรียนมาในใจ
• การทำสมาธิโดยตรง: ได้กำหนดสมาธินิมิต (กรรมฐาน) อย่างถูกต้อง มนสิการไว้ดี และแทงตลอดด้วยปัญญา

พระสูตรนี้เน้นย้ำว่า แม้ธรรมะจะมีอยู่ แต่ความสำเร็จขึ้นอยู่กับความหมั่นเพียรและการใช้จังหวะเวลาเหล่านี้ให้เกิดประโยชน์ หากนักปฏิบัติสามารถรักษาความตื่นรู้และความตั้งใจมั่นไว้ได้ในขณะที่ปฏิบัติธรรมทั้ง 5 ประการนี้ จิตย่อมจะน้อมไปสู่ความสงบและหลุดพ้นจากเครื่องร้อยรัดทั้งปวง เข้าถึงวิมุตติซึ่งเป็นที่พึ่งอันเกษมสูงสุดจากกิเลสและอาสวะในที่สุด