ทุติยอนาคตภยสูตร

ทุติยอนาคตภยสูตร (ภัยในอนาคตประการที่ 2) คือคำสอนที่พระพุทธองค์ทรงย้ำเตือนให้ภิกษุหมั่นพิจารณาถึงความเสื่อมถอยหรือเหตุการณ์ไม่คาดฝันที่จะเกิดขึ้นในอนาคต เพื่อเป็นแรงผลักดันให้เร่งสร้างความเพียรในการปฏิบัติธรรมให้บรรลุถึงมรรคผลนิพพานก่อนที่อุปสรรคเหล่านั้นจะมาถึง โดยทรงชี้ให้เห็น ภัย 5 ประการ ดังนี้:

• ความชรา: เมื่อร่างกายเข้าสู่ความแก่ตัวลง ย่อมลำบากในการศึกษาพระธรรมและบำเพ็ญสมณธรรมในที่สงบ จึงควรเร่งปฏิบัติในขณะที่ร่างกายยังแข็งแรง
• ความเจ็บป่วย: เมื่อเกิดโรคภัยไข้เจ็บ ย่อมเป็นอุปสรรคต่อการเจริญภาวนา จึงควรใช้ช่วงเวลาที่สุขภาพดีเร่งทำความเพียร
• ทุพภิกขภัย: เมื่อเกิดภาวะข้าวยากหมากแพง ผู้คนต้องอพยพไปรวมตัวกันในที่แออัด ทำให้ยากต่อการปลีกวิเวก จึงควรเร่งปฏิบัติธรรมเตรียมพร้อมไว้ก่อน
• ภัยจากความวุ่นวายทางสังคม: เมื่อบ้านเมืองเกิดกลียุคหรือสงคราม ผู้คนต้องหนีภัยไปในที่ต่างๆ ทำให้ขาดสมาธิและสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการปฏิบัติ
• ความแตกแยกในหมู่สงฆ์: เมื่อคณะสงฆ์เกิดความบาดหมางหรือสังฆเภท ย่อมทำให้การศึกษาและปฏิบัติธรรมเป็นไปได้ยาก จึงควรบรรลุธรรมเสียก่อนที่จะเกิดเหตุการณ์เช่นนั้น

ใจความสำคัญ ของพระสูตรนี้คือการเตือนสติว่า ความสะดวกสบายหรือความพร้อมในปัจจุบันเป็นสิ่งไม่แน่นอนและอาจเปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา การรอคอยเพื่อจะเริ่มปฏิบัติธรรมในอนาคตเป็นความประมาท เพราะเมื่อภัยเหล่านี้มาถึง จะทำให้การบรรลุธรรมเป็นไปได้ยากหรือไม่อาจทำได้เลย ดังนั้น นักปฏิบัติจึงควรใช้ ความไม่ประมาท เป็นที่ตั้ง เร่งใช้เวลาที่มีอยู่นี้มุ่งมั่นปฏิบัติเพื่อ บรรลุสิ่งที่ยังไม่บรรลุ ให้สำเร็จโดยเร็ว เพื่อให้ตนเองสามารถอยู่ได้อย่างผาสุกไม่ว่าสถานการณ์ในอนาคตจะเป็นอย่างไรก็ตาม