ตติยอนาคตภยสูตร

ตติยอนาคตภยสูตร เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงเตือนให้เหล่าภิกษุเตรียมพร้อมรับมือกับ ภัยในอนาคต 5 ประการ ที่จะเกิดขึ้นในหมู่คณะสงฆ์ อันจะนำไปสู่ความเสื่อมถอยแห่งการปฏิบัติและการสืบทอดธรรมวินัย โดยใจความสำคัญเน้นไปที่วงจรของ "การฝึกที่บกพร่อง" และ "คำสอนที่บกพร่อง" ซึ่งส่งผลกระทบต่อกันเป็นทอดๆ ทำให้ความรู้ความเข้าใจในหลักธรรมที่แท้จริงขาดช่วงไป

ภัยทั้ง 5 ประการที่พระองค์ทรงเตือนให้ระวังและเร่งละเว้น มีดังนี้:

• การให้การอุปสมบทโดยขาดความพร้อม: ภิกษุผู้ยังไม่ได้พัฒนา กาย ศีล จิต และปัญญา เมื่อไปบวชให้ผู้อื่น ย่อมไม่สามารถแนะนำศิษย์ให้เข้าถึงคุณธรรมขั้นสูงได้ ทำให้เกิดกระบวนการสืบทอดที่อ่อนแอ
• การให้การนิสสัยโดยไร้ภูมิปัญญา: การรับศิษย์มาอยู่ในปกครอง (การให้สิทธิอาศัย/นิสสัย) ทั้งที่ตนเองยังไม่มีคุณธรรมเพียงพอ ส่งผลให้ศิษย์ไม่อาจเจริญก้าวหน้าในทางธรรมได้
• ความหลงผิดในการสนทนาธรรม: เมื่อภิกษุขาดการฝึกฝนตนเองย่อมเข้าถึงธรรมที่ลึกซึ้งไม่ได้ และมักหลงไปตีความหรืออภิปรายธรรมในทางที่ผิดโดยไม่รู้ตัว
• การละทิ้งคำสอนของพระตถาคต: ภิกษุจะหันไปสนใจบทกวีหรือคำสอนที่ปรุงแต่งสวยงามภายนอก มากกว่าพระสูตรที่ลึกซึ้งว่าด้วยเรื่อง "ความว่าง" (สุญญตา) ทำให้ขาดความกระตือรือร้นในการศึกษาธรรมที่แท้จริง
• ความมักมากและย่อหย่อนของหมู่คณะ: เมื่อพระเถระขาดความเพียร ละทิ้งวิเวก และไม่มุ่งมั่นปฏิบัติเพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ ศิษย์รุ่นหลังย่อมเอาเยี่ยงอย่าง ก่อให้เกิดวัฒนธรรมแห่งความเกียจคร้านสืบต่อกันไป

พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า ภัยเหล่านี้จะเกิดขึ้นเมื่อภิกษุขาดการพัฒนาตนเองอย่างเป็นระบบ ทั้งในด้าน กาย ศีล จิต และปัญญา ซึ่งจะทำให้คำสอนและแนวปฏิบัติในศาสนาเสื่อมถอยลงในที่สุด ภิกษุที่ดีจึงควรหมั่นสำรวจตนเองและป้องกันภัยเหล่านี้ด้วยการเร่งความเพียรเพื่อเข้าถึงประโยชน์อันสูงสุดของพรหมจรรย์