ตติยสัมมัตตนิยามสูตร

ตติยสัมมัตตนิยามสูตร (พระสูตรว่าด้วยการหยั่งลงสู่ความถูกต้องเป็นที่แน่นอน) ได้แสดงถึงคุณสมบัติ 5 ประการที่ส่งผลต่อการบรรลุธรรมหรือการก้าวเข้าสู่ "สัมมัตตนิยาม" (กระแสแห่งความถูกต้องหรือมรรคผลนิพพาน) ในขณะที่กำลังรับฟังพระสัทธรรม โดยพระพุทธองค์ทรงจำแนกบุคคลออกเป็นสองกลุ่ม เพื่อเป็นเครื่องเตือนใจให้นักปฏิบัติสำรวจตนเอง ดังนี้

บุคคลที่ไม่สามารถก้าวเข้าสู่กระแสแห่งความถูกต้อง (สัมมัตตนิยาม) ได้ แม้จะฟังธรรมอยู่ คือผู้ที่มีลักษณะดังนี้:

• ฟังธรรมโดยมุ่งจ้องจับผิดหรือเพ่งโทษ
• มีจิตใจเต็มไปด้วยโทสะและคอยหาข้อบกพร่อง
• มีความเป็นศัตรูกับผู้แสดงธรรมและคิดร้าย
• เป็นคนโง่เขลา เบาปัญญา หรือทื่อเกินไป
• สำคัญตนว่ารู้ในสิ่งที่ตนไม่รู้

ในทางตรงกันข้าม บุคคลที่สามารถก้าวเข้าสู่กระแสแห่งความถูกต้องได้ จะต้องมีคุณสมบัติที่ตรงกันข้าม คือเป็นผู้มีใจเปิดกว้างในการรับฟัง ไม่ตั้งแง่จับผิด มีความเคารพในครูบาอาจารย์ เป็นผู้มีความฉลาดหลักแหลม และที่สำคัญที่สุดคือต้องเป็นผู้ตระหนักในความไม่รู้ของตน (ไม่หลงตนเองว่ารู้แล้ว) การมีสัมมาทิฏฐิและทัศนคติที่ถูกต้องในการฟังธรรม ถือเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญที่สุดในการพัฒนาตนสู่กุศลธรรมเบื้องสูง

โดยสรุป พระสูตรนี้เน้นย้ำว่า "ทัศนคติของผู้ฟัง" คือกุญแจสำคัญ แม้พระธรรมจะประเสริฐเพียงใด แต่หากผู้ฟังมีจิตที่มืดบอดด้วยอคติหรือความถือดี ก็ย่อมปิดกั้นโอกาสในการบรรลุธรรม การเป็นผู้ถ่อมตนและตั้งใจฟังด้วยจิตที่บริสุทธิ์จึงเป็นหนทางนำไปสู่การก้าวเข้าสู่กระแสแห่งอริยมรรคได้อย่างแท้จริง