ยถาสันถติกสูตร

ถาสันถติกสูตร เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย โดยมุ่งเน้นถึงการฝึกตนของผู้เป็นพระภิกษุให้เป็นผู้ที่มีความมักน้อย สันโดษ และไม่ยึดติดในที่อยู่อาศัยหรือเครื่องนอน โดยทรงเปรียบเทียบผู้ที่มีคุณสมบัติในการ "นอนในที่ที่ปูลาดไว้" (ถาสันถติกะ) ว่าเป็นผู้ที่ขัดเกลากิเลสและมีความพร้อมในการบำเพ็ญสมณธรรมได้ทุกเมื่อ

พระองค์ได้ระบุเหตุผลในการถือปฏิบัติไว้ 5 ประการ ดังนี้:

• ความเขลา (Stupidity): ผู้ที่ทำไปเพราะความไม่รู้ ไม่เข้าใจหลักการที่แท้จริงของการปฏิบัติ
• ความปรารถนาลามก (Corrupt wishes): ผู้ที่แสร้งทำเพื่อต้องการลาภสักการะหรือให้ผู้อื่นยกย่องสรรเสริญ
• ความวิปลาส (Madness): ผู้ที่ทำไปด้วยจิตไม่ปกติหรือขาดสติสัมปชัญญะ
• เพราะเป็นสิ่งที่พระพุทธเจ้าสรรเสริญ (Praised by the Buddhas): ผู้ที่ทำด้วยความเคารพในแนวทางที่พระอริยเจ้าทั้งหลายทรงยกย่องว่าเป็นวัตรปฏิบัติอันเกื้อกูลต่อความบริสุทธิ์
• เพื่อความเป็นผู้มีความปรารถนาน้อย (Few wishes): ผู้ที่ทำด้วยเจตนาเพื่อขัดเกลาความโลภ ลดภาระในการแสวงหา และฝึกฝนความสันโดษอย่างแท้จริง

ใจความสำคัญและคำสอนหลักของพระสูตรนี้คือ การเตือนสติให้พุทธบริษัทพิจารณาถึง "เจตนา" ที่อยู่เบื้องหลังการปฏิบัติธรรม พระธรรมวินัยไม่ได้ให้ความสำคัญเพียงแค่รูปแบบภายนอกที่ดูเคร่งครัดหรือสมถะ แต่ให้ความสำคัญอย่างยิ่งยวดต่อสภาวะจิตใจ หากบุคคลถือปฏิบัติผ้าโดยมีเป้าหมายเพื่อการขัดเกลากิเลสและความเป็นผู้มักน้อยตามแนวทางที่พระพุทธองค์ทรงสรรเสริญ ย่อมถือเป็นการปฏิบัติที่ถูกต้องและนำไปสู่ความหลุดพ้น แต่หากทำไปเพราะกิเลสหรือความหลงผิด ย่อมไม่ได้ประโยชน์ตามที่มุ่งหวัง การพิจารณาเจตนาตนเองจึงเป็นหัวใจสำคัญของการดำเนินชีวิตในสมณธรรม