ปฐมกัณหสัปปสูตร

ปฐมกัณหสัปปสูตร เป็นพระสูตรที่บันทึกไว้ในอังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ซึ่งพระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมโดยการเปรียบเทียบคุณลักษณะที่เป็นโทษของงูเห่า (กัณหสัปปะ) เข้ากับโทษที่พบได้ในมาตุคาม (ผู้หญิง) เพื่อให้ภิกษุทั้งหลายได้ตระหนักถึงความไม่น่าไว้วางใจและภัยอันตรายที่อาจเกิดขึ้นจากการเข้าไปเกี่ยวข้อง

ในพระสูตรนี้ พระองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า งูเห่ามีโทษ 5 ประการ ฉันใด มาตุคามก็มีโทษ 5 ประการเสมอกัน ฉันนั้น โดยมีรายละเอียดดังนี้:

• อสูจิ (มีความไม่งาม/สกปรก): เปรียบเสมือนงูเห่าที่มีมลทินและสิ่งปฏิกูล
• ดุกคันโธ (มีกลิ่นเหม็น): เปรียบเสมือนงูเห่าที่มีกลิ่นสาบและกลิ่นอันไม่พึงประสงค์
• สภีรู (มีความขลาดกลัว): เปรียบเสมือนงูเห่าที่มีนิสัยขี้ตกใจและตื่นกลัวอยู่ตลอดเวลา
• สปปฏิภโย (มีภัยอันน่าหวาดกลัว): เปรียบเสมือนงูเห่าที่มีพิษร้ายแรงพร้อมจะทำอันตรายถึงชีวิต
• มิตตดุพภี (เป็นผู้ประทุษร้ายมิตร): เปรียบเสมือนงูเห่าที่ไม่รู้จักความกตัญญูและทำร้ายผู้ให้ความช่วยเหลือ

ใจความสำคัญและคำสอนหลักของพระสูตรนี้ มุ่งเน้นให้ผู้ปฏิบัติธรรม โดยเฉพาะพระภิกษุ เกิดความสังเวชและมีความระมัดระวังตน ไม่ประมาทในการคบหาหรือเกี่ยวข้องกับมาตุคาม เนื่องจากอุปนิสัยและโทษทั้ง 5 ประการนี้ เปรียบดั่งพิษร้ายของงูเห่าที่สามารถแว้งกัดและทำลายความประพฤติพรหมจรรย์ ตลอดจนสร้างความพินาศแก่ผู้ที่เข้าไปข้องแวะได้ตลอดเวลา พระองค์จึงตรัสเตือนให้มีสติปัญญาในการพิจารณาเพื่อความปลอดภัยในเส้นทางแห่งความหลุดพ้น