ภยสูตร

พระสูตรนี้ (ภยสูตร) แสดงธรรมว่าด้วยเรื่อง "กาม" (sensual pleasures) ว่าเป็นสิ่งที่เป็นอันตรายอย่างยิ่งต่อผู้ที่หลงใหลและติดยึด โดยพระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบกามด้วยคำศัพท์ที่สื่อถึงความทุกข์ระทมในรูปแบบต่าง ๆ เพื่อให้ผู้ปฏิบัติธรรมเห็นโทษภัยที่แท้จริงของความยินดีในกามคุณ

เหตุที่เรียกกามว่าเป็น "อันตราย" และเป็นแหล่งกำเนิดของความทุกข์ เนื่องจากบุคคลผู้ที่ยังถูกความโลภในกามครอบงำ และถูกความใคร่รัดรึงไว้ ย่อมไม่สามารถหลุดพ้นจากภัยทั้งในชีวิตปัจจุบันและอนาคต โดยพระสูตรได้เปรียบเทียบกามไว้ใน 6 แง่มุม ดังนี้:

• อันตราย (Danger): เพราะผู้ที่ติดกามย่อมไม่ปลอดภัยจากผลกระทบทั้งในปัจจุบันและสัมปรายภพ
• ความทุกข์ (Suffering): กามเป็นบ่อเกิดแห่งความไม่สบายกายไม่สบายใจ
• โรค (Disease): กามเป็นเหมือนความเจ็บป่วยที่คอยบั่นทอนสภาวะจิตใจ
• หัวฝี (Boil): เปรียบเสมือนสิ่งที่อักเสบและก่อให้เกิดความเจ็บปวดอยู่ตลอดเวลา
• เครื่องพันธนาการ (Chain/Snare): กามทำหน้าที่เป็นโซ่ตรวนที่เหนี่ยวรั้งให้ต้องเวียนว่ายตายเกิด
• หล่ม (Bog): เปรียบเหมือนโคลนตมที่จมดิ่ง ยากจะถอนตัวขึ้นมาได้

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า "ปุถุชน" มักยึดติดอยู่ในกามคุณเหล่านี้ด้วยความเขลา แต่สำหรับผู้ที่มีปัญญา ย่อมเห็นภัยในการยึดติดอันเป็นเหตุแห่งการเกิดและตาย เมื่อมองเห็นโทษภัยนั้นแล้ว ย่อมคลายความกำหนัดและไม่ยึดมั่นถือมั่น เมื่อสิ้นกิเลสและตัณหา ผู้นั้นย่อมเข้าถึง "ความปลอดภัย" (safe place) เป็นผู้ดับเย็นในปัจจุบัน สามารถก้าวข้ามภัยคุกคามทั้งปวง และอยู่เหนือความทุกข์ทั้งมวลได้สำเร็จ