สุขโสมนัสสสูตร

สุขโสมนัสสสูตร (อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเพื่อเป็นแนวทางสำหรับภิกษุผู้ปรารถนาความสุขความเบิกบานใจในปัจจุบัน และเป็นผู้ดำเนินไปสู่ความสิ้นไปแห่งอาสวะกิเลสทั้งปวง โดยทรงชี้ให้เห็นว่าผู้ที่ประกอบด้วยธรรม 6 ประการ ย่อมเป็นผู้มั่งคั่งด้วยสุขและโสมนัส และมีรากฐานที่มั่นคงในการบรรลุธรรมชั้นสูง

หัวใจสำคัญของธรรม 6 ประการที่พระพุทธองค์ทรงตรัสไว้ คือการเป็นผู้ "ยินดี" (อารามะ) ในการปฏิบัติทางจิตและทางปัญญา ซึ่งเปรียบเสมือนการสร้างวิหารในใจเพื่อให้เข้าถึงความสงบเย็น ได้แก่

• ธัมมารามะ: ยินดีในธรรม คือความเพลิดเพลินในการศึกษาและพิจารณาคำสอนของพระพุทธองค์
• ภาวนารามะ: ยินดีในการเจริญภาวนา คือการหมั่นฝึกฝนอบรมจิตและปัญญาให้เจริญก้าวหน้า
• ปหานารามะ: ยินดีในการละ คือความพอใจในการขจัดกิเลสและอกุศลธรรมออกจากใจ
• ปวิเวการามะ: ยินดีในความสงัด คือการปลีกตัวออกจากความวุ่นวายเพื่อความสงบทางกายและทางใจ
• อพยาปัชฌารามะ: ยินดีในความไม่เบียดเบียน คือการวางจิตให้เป็นเมตตาและเป็นสุขในการเกื้อกูล ไม่สร้างความเดือดร้อนให้ผู้อื่น
• นิปปปัญจารามะ: ยินดีในความไม่เนิ่นช้า คือการน้อมใจไปในทางที่นำไปสู่การออกจากเครื่องร้อยรัดหรือกิเลสที่เป็นเหตุแห่งความยืดเยื้อของสังสารวัฏ

โดยสรุป พระสูตรนี้สอนให้ผู้ปฏิบัติธรรมเปลี่ยนผ่านจากการแสวงหาความสุขจากภายนอก มาเป็นการสร้าง ความสุขที่เกิดจากภายใน ผ่านการโน้มน้อมใจไปในธรรมอันเป็นกุศล ผู้ที่ฝึกตนให้ยินดีในธรรมทั้ง 6 ประการนี้ นอกจากจะดำเนินชีวิตอยู่ในปัจจุบันด้วยความอิ่มเอิบใจ (สุขโสมนัส) แล้ว ยังถือเป็นการวางฐานรากที่แข็งแกร่งในการปฏิบัติเพื่อ ความสิ้นไปแห่งอาสวะกิเลส ซึ่งเป็นจุดหมายสูงสุดในทางพุทธศาสนา