อุตตริมนุสสธัมมสูตร

ในอุตตริมนุสสธัมมสูตร พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมว่าด้วยธรรม 6 ประการที่เป็นอุปสรรคต่อการบรรลุ “อุตตริมนุสสธรรม” หรือธรรมอันยิ่งของมนุษย์ อันได้แก่ ฌาน สมาบัติ มรรค ผล และวิมุตติ โดยทรงย้ำว่าหากบุคคลยังละธรรมที่เป็นโทษทั้ง 6 ประการนี้ไม่ได้ ย่อมไม่สามารถทำให้แจ้งซึ่งญาณทัสสนะอันประเสริฐได้ แต่หากสามารถละธรรมทั้ง 6 ประการนี้ได้ ย่อมเป็นผู้สมควรแก่การบรรลุธรรมอันยิ่งนั้น

ธรรม 6 ประการที่เป็นอุปสรรคต่อการบรรลุธรรม มีดังนี้:

• มุฏฐสัจจะ: ความหลงลืมสติ ไม่ระลึกรู้เท่าทันในกิจที่ทำหรือคำที่พูด
• อสัมปชัญญะ: ความไม่รู้ตัว ไม่มีความตระหนักชัดในความเคลื่อนไหวหรือเหตุผลของสิ่งที่ทำ
• อินทริเยสุ อคุตตทวาระ: การไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้ง 6 คือ ปล่อยให้ยินดีหรือยินร้ายเมื่อตาเห็นรูป หูฟังเสียง เป็นต้น
• โภชเน อมัตตัญญุตา: ความไม่รู้จักประมาณในการบริโภคอาหาร คือกินโดยไม่คำนึงถึงความพอดี
• คุหะนา: การหลอกลวง การแสดงอาการให้ผู้อื่นเข้าใจผิดเพื่อให้ตนดูดี
• ลปะนา: การพูดหว่านล้อม การประจบประแจง หรือการพูดเรียกร้องความสนใจ

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำถึงความเพียรในการฝึกฝนตนเองในระดับพื้นฐาน หากผู้ปฏิบัติไม่ใส่ใจในการรักษาอินทรีย์และความสำรวมในกิจวัตรประจำวัน การจะก้าวไปสู่ธรรมขั้นสูงหรือญาณทัสสนะที่วิเศษย่อมเป็นไปไม่ได้ ดังนั้น การละทิ้งอกุศลธรรมเบื้องต้นเหล่านี้จึงเป็นทางผ่านจำเป็นสำหรับผู้ที่ปรารถนาความหลุดพ้นและการบรรลุธรรมอันยิ่งของมนุษย์