อุตตริมนุสสธัมมสูตร

อุตตริมนุสสธัมมสูตร (AN 6.77) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมเพื่อชี้ให้เห็นถึงเงื่อนไขสำคัญในการบรรลุ "อุตตริมนุสสธรรม" หรือคุณวิเศษที่เหนือกว่ามนุษย์ ซึ่งหมายถึงญาณทัสสนะอันประเสริฐของพระอริยบุคคล โดยพระองค์ทรงเน้นย้ำว่า การจะเข้าถึงสภาวะดังกล่าวได้นั้น จำเป็นต้องละทิ้ง "ธรรมอันเป็นอุปสรรค" 6 ประการให้ได้โดยเด็ดขาด หากบุคคลใดยังคงยึดติดกับสิ่งเหล่านี้ ย่อมไม่สามารถบรรลุถึงความรู้แจ้งเห็นจริงที่คู่ควรแก่พระอริยเจ้าได้

หลักธรรมที่เป็นข้อปฏิบัติเพื่อการละทิ้งและสร้างความก้าวหน้าในการปฏิบัติมีรายละเอียดดังนี้:

• การขาดสติและสัมปชัญญะ: ความประมาทเลินเล่อ ขาดความระลึกได้และความรู้ตัวในทุกขณะจิต
• การไม่สำรวมอินทรีย์: การปล่อยตัวปล่อยใจให้ยินดีหรือยินร้ายผ่านทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ
• การกินมากเกินพอดี: การไม่รู้จักประมาณในการบริโภค ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อความสงบและการทำสมาธิภาวนา
• การประจบสอพลอ: การมุ่งเน้นการเอาใจผู้อื่นด้วยกิเลสหรือเพื่อผลประโยชน์ส่วนตน

พระพุทธองค์ทรงย้ำอย่างหนักแน่นในตอนท้ายว่า เมื่อนักปฏิบัติสามารถ "ละทิ้ง" อกุศลธรรมทั้ง 6 ประการนี้ได้สำเร็จ ย่อมเปิดทางให้ญาณทัสสนะอันเป็นคุณวิเศษปรากฏขึ้นตามความเป็นจริง การบรรลุสภาวะที่เหนือกว่ามนุษย์ปุถุชนจึงไม่ใช่เรื่องของปาฏิหาริย์ แต่เป็นเรื่องของ "ความเพียรในการฝึกฝนตนเอง" และการกำจัดเครื่องเศร้าหมองที่ขัดขวางการเข้าถึงความจริงของชีวิตนั่นเอง