อธิคมสูตร

อธิคมสูตร (อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต) ได้แสดงถึงเงื่อนไขสำคัญที่ทำให้ภิกษุสามารถพัฒนาหรือเสื่อมถอยจาก กุศลธรรม โดยพระพุทธองค์ทรงจำแนกคุณสมบัติ 6 ประการที่ส่งผลต่อความก้าวหน้าในการปฏิบัติธรรมไว้อย่างชัดเจน เพื่อให้ผู้ปฏิบัติได้นำไปตรวจสอบและปรับปรุงตนเองให้เหมาะสมต่อการบรรลุธรรม

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำถึงความเชี่ยวชาญในทักษะพื้นฐาน 3 ประการ และความมุ่งมั่นในการรักษากุศลธรรม ดังนี้:

• ความเชี่ยวชาญ 3 ประการ (ทักษะในการปฏิบัติ): ได้แก่ ความฉลาดในการก้าวหน้า (การสร้างเหตุปัจจัยให้กุศลเกิด), ความฉลาดในการถดถอย (การรู้เท่าทันและละเว้นสิ่งที่ทำให้กุศลเสื่อม) และความฉลาดในอุบาย (การรู้จักวิธีการที่แยบคายเพื่อบรรลุเป้าหมาย)
• ความมุ่งมั่น 3 ประการ (ความเพียรในกุศล): ได้แก่ การสร้างฉันทะเพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ, การรักษาคุ้มครองกุศลธรรมที่บรรลุแล้วไม่ให้เสื่อม และการมีความเพียรพยายามทำกิจนั้นให้ต่อเนื่องไม่หยุดหย่อน

สรุปได้ว่า หากภิกษุขาดคุณสมบัติทั้ง 6 ประการนี้ย่อมไม่สามารถทำให้กุศลธรรมเจริญขึ้นหรือเพิ่มพูนได้ แต่หากภิกษุใดประกอบด้วยความฉลาดและมีความเพียรทั้ง 6 ประการนี้ ย่อมเป็นเหตุปัจจัยสำคัญที่เอื้อให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น และกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วให้เจริญบริบูรณ์ยิ่งขึ้นไป อธิคมสูตร จึงเป็นธรรมะที่ชี้ให้เห็นว่า ความสำเร็จในการปฏิบัติธรรมไม่ได้ขึ้นอยู่กับโชคชะตา แต่ขึ้นอยู่กับการมี วิริยะ และ ปัญญา ที่ประกอบด้วยอุบายวิธีที่ถูกต้องและต่อเนื่องนั่นเอง