กายานุปัสสีสูตร

พระสูตรนี้ (อังคุตตรนิกาย 6.117) ว่าด้วยเรื่อง กายานุปัสสนา ซึ่งเป็นหลักการปฏิบัติธรรมที่สำคัญในทางพุทธศาสนา โดยพระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นถึง อุปสรรคสำคัญ 6 ประการ ที่ขัดขวางไม่ให้ผู้ปฏิบัติสามารถเจริญวิปัสสนากรรมฐานในหมวดการพิจารณากายให้สำเร็จผลได้ หากภิกษุหรือผู้ปฏิบัติยังคงละทิ้งสิ่งเหล่านี้ไม่ได้ ก็ยากที่จะเข้าถึงสภาวะธรรมที่ลึกซึ้งได้

อุปสรรคทั้ง 6 ประการที่ผู้ปฏิบัติธรรมควรหลีกเลี่ยงและละทิ้ง มีดังนี้:

• ความเพลิดเพลินในการงาน (กัมมารามตา): การหมกมุ่นอยู่กับการทำกิจการงานจนละเลยการปฏิบัติ
• ความเพลิดเพลินในการคุย (ภสสารามตา): การพูดคุยเรื่องไร้สาระหรือเรื่องที่ไม่เป็นประโยชน์ต่อการภาวนา
• ความเพลิดเพลินในการนอน (นิททารามตา): การปล่อยใจไปกับความเกียจคร้านและการนอนหลับมากเกินพอดี
• ความเพลิดเพลินในการคลุกคลี (คณิการามตา): การติดอยู่ในสังคมหรือการแสวงหาการเข้ากลุ่มที่ทำให้จิตใจฟุ้งซ่าน
• ความไม่สำรวมในอินทรีย์ (อินทรียสังวร): การปล่อยให้ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ รับรู้สิ่งเร้าโดยปราศจากสติคอยกำกับ
• การกินไม่รู้จักประมาณ (โภชเนมัตตัญญุตา): การบริโภคอาหารมากเกินความจำเป็นจนเกิดความมัวเมาและง่วงเหงา

พระสูตรนี้สรุปใจความสำคัญว่า เงื่อนไขเบื้องต้น ของการเจริญสติปัฏฐานโดยเฉพาะการพิจารณากายนั้น คือการที่ผู้ปฏิบัติจะต้องมีระเบียบวินัยในการใช้ชีวิต หากสามารถละวางความเพลิดเพลินที่เป็นเหตุให้จิตฟุ้งซ่านและขาดสติเหล่านี้ได้ ย่อมเป็นการเตรียม สภาวะจิตที่เหมาะสม ให้มีความสงบและตั้งมั่นเพียงพอที่จะหยั่งรู้กายตามความเป็นจริง ซึ่งเป็นหนทางนำไปสู่การบรรลุธรรมในที่สุด