กายานุปัสสีสูตร

พระสูตรนี้ชื่อว่า กายานุปัสสีสูตร (ว่าด้วยผู้ตามพิจารณากาย) ซึ่งปรากฏในอังคุตตรนิกาย สิกขมานวรรค พระพุทธองค์ทรงแสดงหลักธรรมที่เปรียบเสมือนเงื่อนไขสำคัญหรือ "อุปสรรค" 6 ประการ ซึ่งหากผู้ปฏิบัติธรรมยังละไม่ได้ ย่อมไม่สามารถเจริญสติปัฏฐานในรูปแบบของการพิจารณากายให้บริบูรณ์ได้ แต่ในทางกลับกัน หากบุคคลใดสามารถละธรรมทั้ง 6 ประการนี้ได้ ย่อมเป็นผู้ที่พร้อมและมีความสามารถในการฝึกฝนกายานุปัสสนาได้อย่างสมบูรณ์

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการเตือนสติให้ผู้ปฏิบัติธรรมสำรวจพฤติกรรมและความเพลิดเพลินที่ขัดขวางการทำสมาธิและการเจริญสติ ซึ่งธรรม 6 ประการที่ผู้ปฏิบัติพึงละทิ้ง (หรือลดละลง) ได้แก่:

• กัมมารามตา: ความยินดีในการทำกิจกรรมหรือการงานที่ยุ่งเหยิงไม่รู้จบ
• ภัสสารามตา: ความยินดีในการพูดคุย สนทนาพาทีในเรื่องที่ไม่เป็นสาระ
• นิททารามตา: ความยินดีในการนอนหลับหรือการหลงมัวเมาในความเกียจคร้าน
• สังคณิการามตา: ความยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ชอบอยู่ในกลุ่มคนจำนวนมาก
• อินทริเยสุ อคุตตทวารตา: การไม่สำรวมอินทรีย์ ปล่อยใจให้เพลิดเพลินไปกับรูป เสียง กลิ่น รส และสัมผัส
• โภชเน อมัตตัญญุตา: ความไม่รู้จักประมาณในการบริโภคอาหาร

โดยสรุป พระสูตรนี้สอนให้เห็นว่า การจะเข้าถึงวิปัสสนากรรมฐานโดยเฉพาะการพิจารณากายให้ต่อเนื่องนั้น จำเป็นต้องมีการเตรียมความพร้อมทางด้านพฤติกรรมและวิถีชีวิตควบคู่ไปกับการปฏิบัติ การละทิ้งความเพลิดเพลินในโลกียวิสัยทั้ง 6 ประการนี้ จะเป็นฐานที่แข็งแรงทำให้จิตตั้งมั่น มีสติสัมปชัญญะเพียงพอที่จะน้อมนำไปสู่การเห็นกายตามความเป็นจริง อันเป็นทางนำไปสู่การหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวงในที่สุด