ธัมมานุปัสสีสูตร

ใน ธัมมานุปัสสีสูตร (AN 6.118) พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมว่าด้วยเงื่อนไขสำคัญในการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน คือ สติปัฏฐาน 4 (กาย เวทนา จิต และธรรม ทั้งภายในและภายนอก) ซึ่งการจะบรรลุผลในการเจริญสติให้บริบูรณ์ได้นั้น ผู้ปฏิบัติจำเป็นต้องละทิ้งอุปสรรคสำคัญ 6 ประการที่คอยขัดขวางการเข้าถึงความสงบและปัญญา หากยังไม่ละสิ่งเหล่านี้ การภาวนาเพื่อสังเกตเห็นสภาวะธรรมตามความเป็นจริงย่อมไม่สามารถสำเร็จผลได้

อุปสรรคทั้ง 6 ประการที่ผู้ปฏิบัติควรละ ได้แก่:

• ความเพลิดเพลินในการทำงาน (Relishing work)
• ความเพลิดเพลินในการพูดคุย (Relishing talk)
• ความเพลิดเพลินในการนอน (Relishing sleep)
• ความเพลิดเพลินในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ (Relishing company)
• การไม่สำรวมในอินทรีย์ทั้งหก (Not guarding the sense doors)
• การกินมากเกินไป (Eating too much)

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำถึง ความพอดี และ ความสำรวม ในการดำเนินชีวิตประจำวัน หากผู้ปฏิบัติยังตกอยู่ในความมัวเมาหรือความประมาทในกิจกรรมทางโลก จิตย่อมฟุ้งซ่านและขาดกำลังในการจดจ่ออยู่กับสภาวะธรรมภายในและภายนอกได้ การลดละความหลงใหลในกามคุณและกิจกรรมที่ไม่เป็นไปเพื่อวิเวกจึงเป็นหัวใจสำคัญที่ช่วย "เปิดทาง" ให้สติสัมปชัญญะมีความคมชัดและต่อเนื่อง เมื่อผู้ปฏิบัติขจัดอุปสรรคทั้ง 6 ประการนี้ได้แล้ว จึงจะมีความพร้อมในการเจริญสติปัฏฐานอย่างเต็มที่ นำไปสู่การเห็นแจ้งในสภาวะธรรมทั้งหลายตามความเป็นจริง อันเป็นหนทางสู่ความหลุดพ้นตามลำดับ