ตปุสสสูตร

ตปุสสสูตร (อังคุตตรนิกาย 6.119) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงยกย่อง อุบาสกตปุสสะ ในฐานะคฤหัสถ์ผู้มีความมั่นคงในพระรัตนตรัยและบรรลุธรรมอันเป็นอมตะ โดยพระองค์ทรงแสดงธรรมว่า ผู้ที่ประกอบด้วยองค์ธรรม 6 ประการย่อมเป็นผู้มีความเชื่อมั่นอย่างแน่วแน่ในพระตถาคตเจ้า มองเห็นและบรรลุถึงความไม่ตาย (อมตธรรม) ด้วยตนเอง

องค์ธรรมทั้ง 6 ประการที่อุบาสกตปุสสะยึดถือปฏิบัติจนส่งผลให้ชีวิตมีความมั่นคงในมรรคผล มีดังนี้:

• ความเลื่อมใสในพระพุทธเจ้า (พุทธศรัทธา)
• ความเลื่อมใสในพระธรรม (ธรรมศรัทธา)
• ความเลื่อมใสในพระสงฆ์ (สังฆศรัทธา)
• ศีลของพระอริยเจ้า (อริยกันตศีล)
• ญาณ หรือความรู้แจ้งในอริยสัจธรรม
• วิมุตติ หรือความหลุดพ้นจากกิเลสและอาสวะ

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้เน้นย้ำให้เห็นว่า การบรรลุธรรมไม่ใช่เรื่องจำกัดเฉพาะบรรพชิต แต่คฤหัสถ์ผู้ครองเรือนก็สามารถเข้าถึงความหลุดพ้นและประจักษ์แจ้งในอมตธรรมได้ หากมีความศรัทธาที่ตั้งมั่นบนพื้นฐานของปัญญา มีศีลที่บริสุทธิ์ และมีความเพียรในการเจริญวิปัสสนาจนเกิดญาณทัศนะ การที่พระพุทธองค์ทรงกล่าวถึงตปุสสะในลักษณะนี้ จึงเป็นการยืนยันถึงมาตรฐานทางจิตวิญญาณของผู้ปฏิบัติธรรมว่า ความเป็นอริยบุคคลนั้นวัดกันที่ คุณภาพของจิต และ ความเข้าใจในธรรม มากกว่ารูปแบบการดำเนินชีวิตภายนอก ทำให้คำสอนนี้เป็นแรงบันดาลใจให้แก่พุทธบริษัทในการมุ่งมั่นฝึกฝนตนเองเพื่อความพ้นทุกข์