ปฐมนิททสสูตร

พระสูตรนี้กล่าวถึงเหตุการณ์ที่พระสารีบุตรเถระได้เข้าไปเยี่ยมสำนักของนักบวชนอกศาสนา และได้ยินการสนทนากันว่าผู้ที่ประพฤติพรหมจรรย์บริสุทธิ์ครบ 12 ปี ย่อมถือว่าเป็น "ผู้สำเร็จการศึกษา" (สนาตกะ) พระสารีบุตรไม่ได้โต้แย้งในขณะนั้น แต่ได้นำประเด็นดังกล่าวไปกราบทูลถามพระพุทธเจ้าหลังจากกลับจากบิณฑบาต เพื่อสอบถามว่าในพระธรรมวินัยนี้ การจะเป็นผู้สำเร็จการศึกษาควรวัดจากระยะเวลาการบวชเพียงอย่างเดียวหรือไม่

พระพุทธองค์ทรงปฏิเสธว่าการนับจำนวนปีไม่สามารถใช้ตัดสินความเป็นผู้สำเร็จการศึกษาได้ แต่ได้ทรงแสดงธรรมเรื่อง "คุณสมบัติ 7 ประการของสนาตกะ" หรือผู้สำเร็จการศึกษาที่แท้จริง ซึ่งผู้ปฏิบัติจะต้องฝึกฝนตนเองจนเกิดผลลัพธ์ภายใน โดยมีหัวข้อดังนี้:

• ความกระตือรือร้นในการสมาทานสิกขา: มีความใส่ใจอย่างยิ่งในการศึกษาและปฏิบัติ
• ความกระตือรือร้นในการตรวจสอบธรรม: หมั่นพิจารณาและไตร่ตรองคำสอน
• ความกระตือรือร้นในการกำจัดความปรารถนา: เพียรละกิเลสและความอยากได้
• ความกระตือรือร้นในการปลีกวิเวก: ให้ความสำคัญกับความสงบทางกายและจิตใจ
• ความกระตือรือร้นในการปรารภความเพียร: มีความมุ่งมั่นไม่ย่อท้อ
• ความกระตือรือร้นในสติสัมปชัญญะ: มีความระลึกรู้ตัวอยู่เสมอ
• ความกระตือรือร้นในการแทงตลอดด้วยทิฐิ: มีปัญญาเข้าใจความจริงของธรรมะอย่างถ่องแท้

พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า ผู้ใดก็ตามที่เพียบพร้อมด้วยคุณสมบัติทั้ง 7 ประการนี้อย่างต่อเนื่อง ผู้นั้นจึงจะนับว่าเป็น "สนาตกะ" หรือผู้สำเร็จการศึกษาที่สมบูรณ์ โดยไม่จำกัดว่าผู้นั้นจะบวชมาแล้วกี่ปี (ไม่ว่าจะเป็น 12, 24, 36 หรือ 48 ปีก็ตาม) เพราะเกณฑ์ตัดสินความสำเร็จในทางธรรมไม่ได้ขึ้นอยู่กับกาลเวลา แต่ขึ้นอยู่กับ ความเจริญงอกงามภายในและการบรรลุธรรม เป็นสำคัญ