ทุติยพันธนสูตร

ในทุติยพันธนสูตร พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเพื่อเตือนสติเกี่ยวกับอุบายหรือลักษณะที่บุรุษใช้เพื่อผูกมัดหรือดึงดูดใจสตรี จำนวน 8 ประการ ซึ่งถือเป็นเครื่องมือทางโลกที่มักใช้ในการสร้างความหวั่นไหวและสร้างพันธนาการทางอารมณ์ระหว่างเพศ โดยลักษณะทั้ง 8 ประการ ได้แก่:

• การร้องไห้
• การหัวเราะ
• การพูดจา
• รูปลักษณ์ภายนอก
• การให้ดอกไม้
• การให้กลิ่นหอม
• การให้รสสัมผัสทางอาหาร
• การถูกต้องสัมผัสทางกาย

พระพุทธองค์ทรงวิเคราะห์ให้เห็นว่า ในบรรดาอุบายทั้ง 8 ประการนี้ "การถูกต้องสัมผัสทางกาย" ถือเป็นเครื่องมือที่รุนแรงและมีประสิทธิภาพสูงสุดในการผูกมัดจิตใจผู้คนให้ติดอยู่ในบ่วงแห่งกามราคะอย่างเหนียวแน่นที่สุด การที่พระองค์ทรงระบุเช่นนี้ เพื่อชี้ให้เห็นถึงอันตรายของการหลงใหลในรูป รส กลิ่น เสียง และโดยเฉพาะอย่างยิ่งคือ สัมผัส ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ดึงดูดสัตว์โลกให้จมปลักอยู่ในวัฏสงสารและตกเป็นทาสของตัณหา

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้ไม่ได้มุ่งเน้นเพียงเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างเพศเท่านั้น แต่ยังเป็นการสอนให้พุทธศาสนิกชนรู้จัก "เท่าทันกิเลส" และอุบายของโลกที่เข้ามากระทบผ่านประสาทสัมผัสทั้งหลาย การรู้เท่าทันว่าสิ่งใดเป็นจุดอ่อนที่ทำให้จิตใจหวั่นไหวและติดกับดัก จะช่วยให้ผู้ปฏิบัติธรรมสามารถรักษาใจให้เป็นอิสระ ไม่ตกเป็นเหยื่อของกามคุณ และมุ่งสู่การหลุดพ้นจากพันธนาการทั้งปวงได้ในที่สุด