ปฐมมรณัสสติสูตร

ปฐมมรณัสสติสูตร เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงสอนเรื่องการเจริญมรณสติเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด คือการสิ้นไปแห่งอาสวกิเลส โดยทรงเปรียบเทียบวิธีการเจริญสติของภิกษุรูปต่างๆ เพื่อชี้ให้เห็นถึงความละเอียดและความเข้มข้นของการระลึกถึงความตายที่เหมาะสมกับผู้ไม่ประมาท

ในการสนทนา พระพุทธองค์ทรงถามภิกษุถึงวิธีเจริญมรณสติ ซึ่งแต่ละรูปได้นำเสนอวิธีคิดที่แตกต่างกันตามระยะเวลาที่ตนเองคาดว่าจะยังมีชีวิตอยู่ เช่น การคิดว่าจะมีชีวิตอยู่ได้เพียงวันหนึ่งคืนหนึ่ง ไปจนถึงช่วงเวลาที่สั้นที่สุดคือแค่เพียงการกลืนอาหารคำเดียว หรือการหายใจเข้าและออก โดยทุกรูปต่างตั้งจิตอธิษฐานว่า "ขอให้เรามีชีวิตอยู่เพื่อมนสิการคำสอนของพระศาสดาและทำกิจให้สำเร็จ"

พระพุทธองค์ทรงสรุปและแบ่งระดับการเจริญมรณสติไว้เป็น 2 กลุ่ม ดังนี้:

• กลุ่มผู้ประมาท (ปมัตตา): คือผู้ที่ยังเจริญมรณสติแบบล่าช้า (ดัณหะ) โดยคิดถึงความตายในระยะยาว เช่น ระดับวัน ระดับครึ่งวัน หรือช่วงเวลาฉันอาหารและเคี้ยวอาหารหลายคำ ซึ่งยังไม่ถือว่าเป็นการเร่งความเพียรที่เพียงพอ
• กลุ่มผู้ไม่ประมาท (อัปปมัตตา): คือผู้ที่เจริญมรณสติแบบเฉียบคม (ติกขะ) โดยตระหนักว่าความตายอาจเกิดขึ้นได้ในชั่วขณะที่เคี้ยวอาหารเพียงคำเดียว หรือแม้แต่เพียงแค่การหายใจเข้า-ออก การระลึกถึงความตายในระดับที่สั้นที่สุดนี้เองที่ถือเป็นการเจริญสติอย่างเข้มข้นเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะ

คำสอนหลักของพระสูตรนี้คือ การเตือนให้พุทธบริษัทหมั่นฝึกฝนตนให้เป็นผู้ไม่ประมาท โดยการเจริญมรณสติให้มีความเฉียบคมอยู่เสมอ ระลึกอยู่เสมอว่าชีวิตมีความไม่เที่ยงและอาจสิ้นสุดลงได้ทุกเมื่อ เพื่อให้เกิดความเร่งด่วนในการทำกุศลและปฏิบัติธรรมให้บรรลุถึงเป้าหมายสูงสุดคือพระนิพพาน